Navigatie Inhoud Activiteiten in Oostenrijk

Gustav Klimt en vrouwen

Gustav Klimt heeft zich, met uitzondering van zijn vroegste werk, bij zijn portretten alleen toegelegd op afbeeldingen van vrouwen. Samen met zijn tekeningen laten die zien dat hij één van de grootste erotici van de kunstgeschiedenis is.

Klimt, Portret van Emilie Flöge © Wien Museum

"… want ik vrees en respecteer echte liefde."

Over Gustav Klimt, die nooit trouwt en bij zijn moeder blijft wonen tot aan haar dood, doen in het Wenen van rond de eeuwwisseling vele geruchten de ronde, over affaires met zijn modellen en ook met de opdrachtgeefsters voor portretten, die uit de hoogste burgerlijke kringen komen.
Klimt, die vaak op foto's staat in zijn schildersmantel, die wel een monnikspij lijkt, en dan een strenge, afstandelijke pose aanneemt, zou 14 buitenechtelijke kinderen gehad hebben. Ook zijn levenslange verbondenheid met Emilie Flöge blijft onduidelijk. Als hun briefwisseling na tientallen jaren gevonden wordt, lijkt die geen enkele uitleg te bieden en alleen over het alledaagse te gaan. En toch klinkt hieruit een decennialange diepe verbondenheid tussen Emilie Flöge en de schilder. Maar wat er ook van de vele geruchten waar geweest mag zijn, er zijn tijden waarin de gebeurtenissen zich zodanig toespitsen dat zelfs Klimt, zoals hij eens toegeeft, zelf niet meer weet hoe het met zijn verhoudingen zit. Als hij na het schandaal met Alma Schindler, die later Alma Mahler-Werfel wordt en die hij het hof maakte, vanuit Venetië terugvlucht naar Wenen, vergeet hij niet meteen een telegram naar Emilie Flöge te sturen om zijn komst aan te kondigen. Mogelijk heeft hij er op dat moment ook aan gedacht dat twee van zijn modellen bijna moesten bevallen en dat hij het vaderschap over deze kinderen zou erkennen.

Erotische portretten
Ontegenzeggelijk is Klimts werk echter zoals dat van geen ander een eerbetoon aan de erotiek. In zijn expliciete voorstellingen anticiperen zijn tekeningen op een verbazingwekkende manier op het erotische werk van de jongere, door Klimt zeer gewaardeerde Egon Schiele. Klimt beperkt zich echter niet tot het afbeelden van naakte jonge vrouwen, maar geeft vorm aan alle vormen van vrouwelijkheid, zwangerschap net zo zeer als ouderdom en het verlies van lichamelijke schoonheid. In overeenstemming met het denken van zijn tijd maakt de vrouwelijkheid voor Klimt deel uit van de natuur, en door zijn afbeeldingen van vrouwen geeft hij uitdrukking aan de natuurlijke cyclus van opkomst en ondergang.

Op het hoogtepunt van zijn creativiteit legt Klimt de vrouwenfiguren in zijn portretten vast in een ornamentaal systeem, dat als vertegenwoordiger dient en dat door het concentreren van de schildertechnieken op het gezicht en de handen tegelijkertijd afstand schept tussen de toeschouwer en het model. Later wordt deze functie overgenomen door de kleur, die in de portretten een soort eigen leven gaat leiden en, net zoals het ornament eerder deed, de tweedimensionaliteit van de schilderijen benadrukt. Ondanks de met opzet aangebrachte afstand lukt het Klimt, op een manier die moeilijk te vatten is, een spanning tussen de kijker en de afgebeelde vrouwen te scheppen, die mede bijdraagt aan de bijzondere fascinatie die Klimts vrouwenportretten sindsdien karakteriseren.

De "gouden Adele"
Het Portret van Adele Bloch-Bauer I vormt het hoogtepunt in de door Klimt vervaardigde vrouwenportretten. Aangespoord door het voorbeeld van keizerin Theodora uit de zesde eeuw, vastgelegd in de mozaïeken van San Vitale in Ravenna, heeft Klimt met de pracht die een keizerin waardig is een monument voor de vrouwelijke schoonheid geschapen. Het royale gebruik van goud, gecombineerd met het grotendeels weglaten van andere kleuren en elke kennis van de artistieke traditie, schept een uniek aura, dat de Weense jugendstil onderscheidt van gelijksoortige kunststromingen in andere Europese centra. Tegelijkertijd verhindert het gedetailleerd en precies getekende gezicht van Adele Bloch-Bauer, dat degene die afgebeeld wordt achter het totaal van het schilderij in de anonimiteit verdwijnt.