Navigatie Inhoud Activiteiten in Oostenrijk
close
Please choose your country:
Or choose your language:

Muziekgeschiedenis: verre klanken

Reizen is leren. Dat geldt in het bijzonder voor muzikanten. Het werk van Wolfgang Amadeus Mozart, Joseph Haydn, Franz Liszt of Gustav Mahler zou heel anders geklonken hebben als deze componisten niet hun hele leven lang gereisd zouden hebben. In de grote Europese steden betoverden ze niet alleen het publiek met hun muziek, ze vonden er ook inspiratie voor hun vele werken. De invloed van deze grote Oostenrijkse muzikanten is nog steeds merkbaar: het land is een ontmoetingsplaats voor muziekliefhebbers uit de hele wereld. Ze bezoeken festivals, musea en ateliers van componisten om zich verder te verdiepen in hun muziek.

Liszt centrum in Raiding © Burgenland Tourismus / Ulrich Schwarz
Liszt centrum in Raiding © Burgenland Tourismus / Ulrich Schwarz
Geboortehuis Mozart, Salzburg © Österreich Werbung/Diejun
Geboortehuis Mozart, Salzburg © Österreich Werbung/Diejun
Zomernachtconcert van de Wiener Philharmoniker in Schloss Schönbrunn © Wiener Philharmoniker
Zomernachtconcert van de Wiener Philharmoniker in Schloss Schönbrunn © Wiener Philharmoniker

Ieder jaar verzamelen 150.000 mensen zich in de buitenlucht om naar het Zomernachtsconcert van de Wiener Philharmoniker te luisteren. In het prachtige park van Schloss Schönbrunn komen toeristen, inwoners en operaliefhebbers samen om naar de muziek van wereldberoemde componisten te luisteren. Daaronder ook werk van Oostenrijkse beroemdheden zoals Mozart, Haydn, Liszt en Mahler, die zich in deze smeltkroes van nationaliteiten ongetwijfeld thuis gevoeld zouden hebben. Want door het reizen en het contact met andere culturen ontwikkelden zij hun markante muziekstijl.

Al op zesjarige leeftijd ondernam Wolfgang Amadeus Mozart samen met zijn familie een reis die de toen geldende normen ruimschoots overtrof. Via talloze Duitse en Belgische steden ging het naar Parijs en Londen, waar het wonderkind met zijn pianospel de bezoekers in verrukking bracht.

Vandaag de dag beschouwen we het werk van Mozart als een geheel, maar eigenlijk is het een opeenstapeling van invloeden en impulsen uit verschillende cultuurgebieden. De overname van vormelementen uit Italiaanse opera's en de samenwerking met de librettist Lorenzo da Ponte consolideerden later de invloed van Italië op Mozarts oeuvre.

Zelfs voor een zo innig met zijn vaderland verbonden componist als Joseph Haydn waren reizen en interactie met Europese culturen van levensbelang voor het uitdiepen van zijn stijl. Toen Haydn, die al bijna zijn hele leven lang in dienst was van de Esterházy-dynastie, in 1791 een componeeropdracht in Londen kreeg, aanvaardde hij deze onmiddellijk. Op Mozarts bedenking dat hij geen Engels sprak, repliceerde Haydn: "Mijn taal wordt over heel de wereld begrepen!".

Voor Haydn waren deze vier jaren in Engeland een bijzonder creatieve periode: hij componeerde er meer werken dan menig ander componist in zijn hele loopbaan. Niet minder dan 250 composities, bijvoorbeeld de opera 'Orfeo' en de '12 Londense symfonieën', waaronder de beroemde 'Paukenschlagsymfonie', ontstonden hier. Haydn bezon zich in het buitenland ook over zijn roots in het Oostenrijkse Burgenland, wat deels tot uiting kwam in voor de Britten ongewone klanken: zo liet hij in de Londense symfonieën Hongaarse en Kroatische volksliedjes doorklinken, waarvoor hij de zogenaamde 'zigeunertoonladder' gebruikte.

Franz Liszt, die zichzelf graag Liszt Ferencz noemde, voelde zich al net zo sterk met het huidige Burgenland verbonden. Van kinds af aan was hij gefascineerd door Hongaarse zigeunermuzikanten die zonder strikte harmonievoorschriften en compositieregeltjes een groot repertoire met eigen en vreemde composities hadden opgebouwd. Hoewel hij al op twaalfjarige leeftijd zijn vaderland verliet, bleef hij muzikaal altijd trouw aan zijn roots. Zijn muziek is net zo afwisselend en veelzijdig als zijn leven en werd gevormd door invloeden uit de Weense School, de culturele en politieke tijdsgeest van Parijs in de 19de eeuw, de Italiaanse, Russische en Duitse muziekcultuur en de al vermelde Hongaarse roots. Deze invloeden mondden uit in een oeuvre dat tot en met de dag van vandaag niet in een hokje te duwen valt.

Ook Gustav Mahler was een kosmopoliet, die geboren werd in Moravië als zoon van een Joodse familie. De veelvuldige muzikale invloeden in zijn omgeving drukten al snel hun stempel op hem, samen met de Moravische volksmuziek, de militaire muziekkapellen en de ruwe straatliederen in de cafés. Al snel na zijn studies in Wenen kwam zijn grote dirigeertalent tot bloei en leidde hij orkesten in Laibach, Olmütz, Kassel, Praag, Leipzig, Boedapest en Hamburg, tot hij uiteindelijk directeur van de hofopera in Wenen werd.

De invloed van deze grote Oostenrijkse muzikanten is nog steeds merkbaar: het land is een ontmoetingsplaats voor muziekliefhebbers uit de hele wereld. Ze bezoeken festivals, musea en ateliers van componisten om zich verder te verdiepen in hun muziek.