Moderne architectuur in Oostenrijk

In het Burgenland rijpen de krachtigste rode en de zoetste witte wijnen van het land en de wijnboeren zijn er veranderd in progressieve ondernemers. Een groot aantal van hen, zoals Weingut Esterhazy, heeft stoere gebouwen in het landschap geplaatst of zijn onderneming zeer fijngevoelig vernieuwd en uitgebreid.

Karinthië kijkt met zijn zuidelijke klimaat terug op een traditie in mediterraan bouwen. Villa's en badhuizen ademen de flair van de klassieke zomers. Tegenwoordig durft men in Karinthië ook grote projecten aan, zoals het 'Steinhaus' van Günter Domenig aan de Ossiacher See, dat intussen wereldwijd een voorbeeld is van postmodern, deconstructivistisch bouwen. En met de Hypo-Alpe-Adria-Bankcentrale, waarbij de deconstructivistische constructie het symbool vormt van openheid naar de wereld, een nieuw begin en visie.

Niederösterreich beschikt over een uitgebreid scala aan architectonische ontdekkingsmogelijkheden. Een wandeling door de oude binnenstad van Krems biedt een blik op de middeleeuwen, de Kunsthalle Krems haalt je met grote vaart terug naar het heden. Het spectaculairste architectuurjuweel van Niederösterreich is het 'Loisium', een reusachtig multimediaal wijnmuseum met bijbehorend design-hotel. De ’Wolkenturm’ in Grafenegg zorgt voor opwinding. Contrasterend met een kasteel in de stijl van het romantische historisme schuift een expressief gevouwen paviljoen de lucht in en fungeert het tegelijkertijd als sculptuur, openluchtpodium en ontmoetingsplaats.  

De historische stadscentra van Oberösterreich – zoals die in Wels, Steyr Schärding en Gmunden – vormen het contrast met de moderne architectuur, zoals het Lentos kunstmuseum aan de oever van de Donau in Linz en het markante, futuristische Ars Elektronica Center, dat door lichtdiodes in allerlei kleuren verlicht wordt. Tot een paar jaar geleden was het Brucknerhaus, een concertgebouw uit de jaren 70 van de vorige eeuw met zwevende concertzalen, het eerste moderne gebouw in Linz dat internationaal de aandacht trok.
 
Salzburg wordt vaak als synoniem voor 'barok' gebruikt, waarmee de kerken, paleizen en pleinen uit de Mozart-tijd bedoeld worden. Dat Salzburg ook andere kanten heeft, maken fraaie voorbeelden van hedendaagse architectuur duidelijk, zoals het Museum der Moderne op de Mönchsberg of Hangar 7 op de luchthaven van Salzburg, een combinatie van vliegtuighangar, kunstgalerie, gastronomie en avonturenpark – uniek in de wereld.

In Steiermark was en is nog steeds een van de levendigste architectuurgemeenschappen van Oostenrijk aan het werk, die tegenwoordig bekendstaat als de 'Grazer Schule'. Omdat ook degenen die over de stedenbouwkundige planning gaan, gevormd zijn door de Grazer Schule, lijkt het Kunsthaus, ook wel Friendly Alien genoemd, van de Britse architecten Cook en Fournier wel een werkelijkheid geworden visioen. Het Kunsthaus en Vito Acconci's eiland in de Mur zijn duidelijke statements over de maakbaarheid van een tot voor kort alleen in dromen bestaande architectuur.

Het bergrijke Vorarlberg heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een ware magneet voor architectuurliefhebbers. In de afgelopen veertig jaar is een onoverzienbare hoeveelheid architectonisch interessante algemene bebouwing ontstaan. Sinds de jaren 90 van de vorige eeuw krijgt deze deelstaat veel aandacht van Europese deskundigen. De vroege aandacht voor duurzaam bouwen heeft ervoor gezorgd dat Vorarlberg een ontwikkelingsvoorsprong kreeg in de bouwwereld. Zuinig omgaan met bronnen, eenvoudige, constructieve uitgangspunten en materialen karakteriseren de moderne gebouwen, maar vormen ook de verbinding met de traditie.
Moderne architectuur in Vorarlberg

De meeste architectonisch interessante gebouwen van Tirol zijn gewijd aan de bezoekers van de deelstaat aan de Inn. De futuristisch aandoende Bergisel-skispringschans van Zaha Hadid bijvoorbeeld, die intussen ook bekendstaat als de ‘Vuurtoren van Innsbruck’. Bezoekers kunnen naar de top van de toren om van een uniek uitzicht over het Inntal te genieten. Tirol hecht grote waarde aan veeleisende architectuur, dat laten ook de nieuwe Hungerburgbahn in Innsbruck en de meermaals onderscheiden filialen van de MPreis-supermarkten overtuigend zien.

Het historische stadsbeeld van Wenen is zodanig intact gebleven dat het haast met geen andere stad te vergelijken is – dat is een des te grotere uitdaging voor moderne ontwerpen, omdat die in dialoog moeten gaan met de aanwezige historie. De Skyline Donaucity en het MuseumsQuartier laten echter overtuigend zien dat de sprong naar de 21ste eeuw goed gelukt is. Het veranderen en uitbreiden van de bestaande oude gebouwen is een specifiek onderdeel van de Weense cultuur – zo zijn hoogtepunten van binnenhuisarchitectuur ontstaan, die intussen in de hele wereld trends gezet hebben.