Please choose Language or Country
or
Home

“Stille Nacht”: plekken van een wereldsucces

Op de vele plekken die een rol speelden bij het ontstaan van het wereldberoemde lied wordt de herinnering eraan nog altijd levendig gehouden.

In Oberndorf bij Salzburg combineren Joseph Mohr en Franz Xaver Gruber op kerstavond 1818 voor de eerste keer melodie en songtekst tot een nummer dat later over de hele wereld zou klinken. Stille Nacht! Heilige Nacht!  legde een lange weg af voordat het zijn boodschap van vrede en samenhorigheid kon overbrengen naar de meest afgelegen hoeken ter wereld.
 

Oberndorf

Stille Nacht-kapel in Oberndorf © TSG Tourismus Salzburg GmbHStille Nacht-kapel in Oberndorf © TSG Tourismus Salzburg GmbH

Hier was het lied voor het eerst te horen
Niet ver van de stad Salzburg ligt Oberndorf. Hier, in de glooiende heuvels, staat de Stille Nacht-kapel – de historische plaats waar in 1818 in de Sint- Nikolakerk voor het eerst “Stille Nacht“ ten gehore werd gebracht. Het ontstaan van het kerstlied is gedocumenteerd door de componist Franz Xaver Gruber zelf. Gelukkig maar, want later zouden over de herkomst en de maker flink wat mythen zijn ontstaan.

Iedereen die tegenwoordig een bezoek brengt aan Oberndorf, ziet dat in de Stille Nacht-wijk met zijn Stille-Nacht-museum en Stille-Nacht-kapel alles draait om het wereldberoemde kerstlied. De kerk werd in1798 ingewijd, maar moest al snel worden gesloten vanwege overstromingsschade. Na twee catastrofale overstromingen in 1897 en 1899 was de kerk niet meer te redden en moest ze in 1906 worden gesloopt. Op deze plek werd tussen 1930 en 1936 de Stille Nacht-kapel gebouwd. Het originele interieur van de voormalige Sint-Nikolakerk kon gelukkig worden gered en werd gebruikt in de kapel.
 

Mariapfarr

  • Stille Nacht-plek Mariapfarr © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Paulk Stille Nacht-plek Mariapfarr © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Paulk

Inspiratie voor Joseph Mohr. Het verhaal van het wereldberoemde kerstlied begint in de winter van 1816 in Mariapfarr im Lungau, een tijd van lijden en ontbering. De Napoleontische oorlogen hadden het Europese continent tientallen jaren verwoest, mensen wilden rust en stilte. Tegen deze achtergrond schreef Joseph Mohr het gedicht “Stille Nacht! Heilige Nacht!” in de Duitse taal.

Vanwege zijn werkzaamheden had men de jonge Mohr in de kleine Salzburgse gemeenschap meer dan nodig. Maar zijn sympathieke aard – op geen enkele manier vanzelfsprekend voor de geestelijken in die tijd – hielp hem vertrouwen op te bouwen. Hij beroerde de mensen en kende hun verlangen naar hoop in een sombere tijd. Misschien was het juist dit verlangen dat hem inspireerde om het gedicht te schrijven: het kerstverhaal, dat zich tijdens een “stille nacht” had afgespeeld, vermengd met een diep gevoel van troost en vertrouwen.
 

Wist je dat...?

  • … elk jaar op 24 december de Stille Nacht-herdenkingsdienst in Oberndorf live wordt uitgezonden als audiostream op internet? 

  • … er in Oostenrijk tien Stille Nacht-musea zijn? 

  • … in het Zillertal het Strasserhäusl is ingericht als een museum? Vanaf hier bracht de familie Strasser het lied de wereld in. 

  • … het verhaal van het lied kan worden bekeken als een historisch toneelstuk in de geboorteplaats van Franz Xaver Gruber in Hochburg an der Ach?

  • … “Stille Nacht! Heilige Nacht!” in meer dan 300 talen en dialecten is vertaald?

Arnsdorf

Stille Nacht-museum in Arnsdorf © Stille Nacht GesellschaftStille Nacht-museum in Arnsdorf © Stille Nacht Gesellschaft

Het ontstaan van de melodie van Franz Xaver Gruber.
Franz Xaver Gruber woonde in Arnsdorf waar hij in 1807 vanuit Oberösterreich naartoe verhuisde. Hij was een toegewijd leraar, maar zijn grote liefde was muziek. Er waren ook maar een paar scholieren die hij moest lesgeven. Veel kinderen werkten op de boerderijen van hun ouders. De leraar had daarom tijd om als koster en organist in de naburige stad Oberndorf te werken. Hier kwam het tot de ontmoeting en vriendschap met priester Joseph Mohr. Die was erg onder de indruk van de muzikale vaardigheden van Gruber. Op 24 december 1818 vroeg hij hem om een passende melodie voor zijn gedicht te componeren. Gruber schreef de melodie nog dezelfde dag.

De oude basisschool in Arnsdorf herbergt het Stille Nacht-museum. Via krakende treden bereik je de eerste verdieping waar Franz Xaver Gruber met zijn gezin woonde. Het kleine dorpje in de buurt van Oberndorf werd door de eeuwen heen een bekende plaats. De economische situatie en toekomstperspectieven van de regio waren slecht, de voorwaarden voor een bloeiende pelgrimstocht des te beter. Het schoolgebouw in Arnsdorf is nog steeds bewaard in zijn oorspronkelijke staat en doet tot op de dag van vandaag dienst als school. 

Fügen in het Zillertal

Stille Nacht-museum Fügen im Zillertal © Heimat- und Museumsverein FügenStille Nacht-museum Fügen im Zillertal © Heimat- und Museumsverein Fügen

Het begin van een muzikale wereldreis.
Hoe goed het lied op de première op kerstavond 1818 bij de mensen in de smaak viel, is niet bekend. Misschien zou het zelfs snel zijn vergeten, als het falende orgel er niet was geweest. De Tiroler orgelbouwer Karl Mauracher realiseerde zich tijdens zijn bezoeken aan Oberndorf dat het een bijzonder kerstlied was. Hij bracht de muziek naar zijn woonplaats Fügen in het Tiroler Zillertal, waar het in een mum van tijd de harten van de mensen veroverde.

Voor die tijd was het verbazingwekkend hoe snel "Stille nacht! Heilige nacht!" vanuit het afgelegen Zillertal zich verspreidde door de wereld. In Tirol woonden veel koopmansgezinnen die tijdens hun reizen ook concerten gaven. Vooral de families Rainer uit Fügen en Strasser uit Laimach waren in de jaren 1820 bekend als reizende muzikanten. Of ze vanaf het begin “Stille Nacht” op hun repertoire hadden, is niet bekend. Wél dat de uitvoering van het lied door de familie Strasser werd vastgelegd in Leipzig. Kort daarna verscheen het voor de eerste maal gedrukt in een muziekboek met de titel “Vier Grote Tiroolse Liederen”.

Hallein

SalzburgerLand Tourismus hut pers 2017 winter © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin GollacknerSalzburgerLand Tourismus hut pers 2017 winter © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin Gollackner

De plaats waar Franz Xaver Gruber werkte.
Werken in de muziekwereld, de grooste wens van de toen 47-jarige leraar Franz Xaver Gruber, werd in 1835 vervuld. Hij werd aangesteld als organist van de parochiekerk van Hallein. Naast zijn werk als juridisch medewerker, was hij ook in staat om zijn eigen compositorische werk te ontwikkelen, resulterend in een grote verzameling kerkmuziek.  

In Hallein schreef Franz Xaver Gruber op 30 december 1854 de "Authentieke Verklaring over de compositie van het kerstlied". Daarin beschrijft hij het ontstaan van de tekst en melodie van “Stille Nacht! Heilige Nacht!” en wie de auteurs waren. Daarmee werden alle valse aannames rond het lied ontkracht. Het lied zou uit het Zillertal zijn gekomen of zou zijn gecomponeerd door Michael Haydn. Franz Xaver Gruber stierf van ouderdom in 1863 in Hallein als een gerespecteerd en rijk man.

Tegenover de parochiekerk Hallein staat het Stille-Nacht-museum, dat heropent op 27 september 2018. Het toont de complete documentatie van het kerstlied, de gitaar van Joseph Mohr en meubels uit het appartement van Gruber, evenals handtekeningen en de "Authentieke Verklaring". Franz Xaver Gruber woonde 28 jaar in het Mesnerhaus

Salzburg

  • Salzburg Christmas Market © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Achim Meurer Salzburg Christmas Market © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Achim Meurer

Jeugd en tienerjaren van Joseph Mohr.
Joseph Mohr werd geboren op 11 december 1792 als een onwettig kind in de bisschopsstad Salzburg, waar hij zijn jeugd en schooltijd doorbracht in de armste omstandigheden. In Domvikar Johann Nepomuk Hiernle vond hij een sponsor die hem steunde als kansarme jongere. Op de basisschool en later op het gymnasium was Mohr een van de beste studenten. Zijn muzikale vaardigheden stelden hem in 1807 in staat een plaats te verwerven in het Stiftschor St. Peter, en dat bleek een uitstekende opleiding voor de 15-jarige Mohr. De daaropvolgende theologische studie in het toenmalige Koninklijke Beierse Lyceum in Salzburg, sloot hij in 1815 af met zijn inwijding tot priester in de Dom. 

Tegenwoordig worden in Salzburg rondleidingen door de stad georganiseerd rond het thema “Stille Nacht! Heilige Nacht!” Tijdens zo’n rondleiding bezoek je onder andere de Steingasse, de Dom van Salzburg, het priesterhuis aan de Makartplatz, het benedictijnenklooster van St. Peter en de huidige universiteit van Salzburg met het grote auditorium. Hier was in de tijd van Mohr het gymnasium ondergebracht. Elk jaar op 24 december – om 7, 11 en 18 uur – wordt op het beroemde klokkenspel in de binnenstad van Salzburg de melodie van "Stille Nacht! Heilige nacht!” gespeeld. En in de kerken wordt traditioneel de originele versie gezongen.

Meer "Stille Nacht":

delen

“Stille Nacht”: plekken van een wereldsucces

Copright foto's

Het doel van de twee websites www.austria.info en www.austriatourism.com is het promoten van Oostenrijk als vakantiebestemming.