Please choose Language or Country
or
Home

Componist en tekstschrijver: Franz Xaver Gruber en Joseph Mohr

Ze waren niet meer in leven toen hun gezamenlijk werk wereldwijd bekend raakte:
Franz Xaver Gruber en Joseph Mohr, de een de componist, de ander de tekstschrijver van het wereldberoemde kerst- en vredeslied "Stille Nacht! Heilige Nacht!". 

Joseph Mohr – de dichtende priester

Mohr-Gruber-Denkmal in der Kirche in Oberndorf bei Salzburg / „ Stille Nacht“- Gedenken © Österreich Werbung / MarkowitschMohr-Gruber-Denkmal in der Kirche in Oberndorf bei Salzburg / „ Stille Nacht“- Gedenken © Österreich Werbung / Markowitsch

Joseph Mohr was priester en een vertrouwenspersoon voor het gewone volk. Vanwege zijn sociale betrokkenheid om behoeftigen te helpen, was dit werk hem op het lijf geschreven. Hij schreef het gedicht "Stille Nacht! Heilige Nacht!" in 1816. In een tijd van wanhoop werd zijn gedicht een symbool voor vrede en hoop. Twee jaar later voegde zijn vriend Franz Xaver Gruber muziek aan de tekst toe, en het lied wordt nu al 200 jaar beschouwd als een kerstboodschap van vrede voor de hele wereld.

Joseph Mohr werd op 11 december 1792 in Salzburg als buitenechtelijk kind geboren. In die tijd stigmatiseerde dat kinderen vanaf het begin van hun leven. Mohr groeide op in zeer arme omstandigheden en leefde in vochtige huizen, wat niet bevorderlijk was voor de gezondheid van de jongen. Maar de dominee van de kathedraal van Salzburg, Johann Nepomuk Hiernle, zag al vlug het talent en de intelligentie van de jonge Mohr en zorgde ervoor dat hij een goede opleiding kreeg. Tegelijkertijd werd de jongen actief als zanger en violist in de koren van de universiteit en het benedictijnenklooster van St. Peter. Na het beëindigen van de school en het afronden van zijn studie filosofie, ging de 19-jarige Mohr naar het katholieke seminarie in de stad Salzburg en in 1815 werd hij tot priester gewijd.
 

  • Brunnen Joseph Mohr in Mariapfarr © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin Gollackner Brunnen Joseph Mohr in Mariapfarr © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin Gollackner
  • Holy Night Chapel, Oberndorf © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Eva-Maria Repolusk / eva trifft Holy Night Chapel, Oberndorf © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Eva-Maria Repolusk / eva trifft
  • Stille Nacht-museum in Arnsdorf © Stille Nacht Gesellschaft Stille Nacht-museum in Arnsdorf © Stille Nacht Gesellschaft
  • Original Silent Night autograph by Franz X Gruber for organ and 2 violins, 1845 © Keltenmuseum Hallein / a Original Silent Night autograph by Franz X Gruber for organ and 2 violins, 1845 © Keltenmuseum Hallein / a
  • Wagrain's school © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin Gollackner Wagrain's school © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin Gollackner

Hoe het beroemde gedicht tot stand kwam

Joseph Mohr betrok zijn eerste officiële functie in 1815 als assistent-priester in Mariapfarr, in de regio Lungau, de geboorteplaats van zijn vader. In de twaalfde-eeuwse kerk in Mariapfarr, een bekend bedevaartsoord in het SalzburgerLand, hangt de afbeelding van ‘De Maagd en de Aanbidding der Koningen’. Onderzoekers vermoeden dat dit de bron was van Mohrs inspiratie voor de zes strofen (3 in de Vlaamse versie) van het kerstgedicht "Stille Nacht Heilige Nacht!”.

"Stille Nacht! Heilige Nacht" klonk voor het eerst in Oberndorf in 1818

In het harde klimaat van de Lungau-regio kon Mohr niet aarden en hij werd overgeplaatst naar Oberndorf, aan de rivier de Salzach. In zijn nieuwe parochie raakte Mohr bevriend met de leraar Franz Xaver Gruber, die organist was in de Sint-Nikolakerk in Oberndorf. Op kerstavond 1818 vroeg Joseph Mohr hem om een melodie te componeren voor zijn gedicht. Na de kerstavondmis werd "Stille Nacht! Heilige Nacht!" door de twee vrienden voor het eerst opgevoerd. Onder de gitaarbegeleiding van Joseph Mohr zongen ze het lied voor de kribbe. Mohr verliet Oberndorf het jaar daarop, maar zijn hechte vriendschap met Gruber duurde de rest van zijn leven.

Welbespraakt, sociaal, onconventioneel

Het leven van Joseph Mohr als jonge priester werd gekenmerkt door talrijke verhuizingen voordat hij in 1837 als predikant werd overgeplaatst naar Wagrain, zijn laatste post voor zijn dood. Daar begon Mohr met de bouw van een school en een bejaardentehuis. Op 4 december 1848 stierf Joseph Mohr aan een longziekte. Het enige materiële voorwerp dat hij bezat was zijn gitaar, die later in het bezit kwam van de familie van Franz Xaver Gruber. Het instrument wordt tegenwoordig tentoongesteld in het Stille Nacht-museum in Hallein.

Franz Xaver Gruber (1787-1863)

Portrait von Franz Xaver Gruber mit seiner Gitarre © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin GollacknerPortrait von Franz Xaver Gruber mit seiner Gitarre © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin Gollackner

Op 24 december 1818 componeerde Franz Xaver Gruber in zijn woning in Arnsdorf de melodie voor "Stille Nacht! Heilige Nacht!". Joseph Mohr had hem de taak toevertrouwd zijn gedicht op muziek te zetten. Nog tijdens het leven van Franz Xaver Gruber wordt het lied populair, maar alleen zijn nageslacht is er getuige van dat het lied wereldfaam krijgt. 

Conrad Xaver Gruber werd op 25 november 1787 in een arm milieu geboren. De economische omstandigheden waren nijpend en de arme boeren vulden hun inkomen aan door thuis linnen te weven. Franz Xaver Gruber – die de christelijke naam van zijn peetvader Franz aannam, zoals in die tijd gebruikelijk was – moest zich aanvankelijk ook in het weefambacht bekwamen. Maar al op jonge leeftijd ging zijn interesse vooral uit naar het maken van muziek. De basisschoolleraar van Gruber herkende zijn talent en gaf hem orgellessen, iets wat hij geheim hield voor de vader van Gruber. Pas op zijn elfde kreeg hij zijn eigen instrument en in 1805 begon hij zijn opleiding tot leraar. Deze jaren werden overschaduwd door de Napoleontische oorlogen. Het was een gevaarlijke tijd, vol van ontberingen. Maar Gruber voltooide in 1807 met succes zijn opleiding als leraar in het basisonderwijs en op zijn twintigste werd hij benoemd tot leraar, koster en organist in Arnsdorf.

  • House of Franz Xaver Gruber in Hallein © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin Gollackner House of Franz Xaver Gruber in Hallein © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin Gollackner

Een leven voor muziek

Vanwege zijn grote passie voor muziek nam Gruber ook de rol van cantor en organist op zich in de Sint-Nikolakerk in Oberndorf. Zijn gezinsleven werd gekenmerkt door tal van tegenslagen. Van Grubers twaalf biologische kinderen werden er slechts vier volwassen, en twee van zijn vrouwen stierven vroegtijdig. Ongetwijfeld vond hij troost en vreugde in de muziek, die hem begin 1817 in contact bracht met de nieuwe assistent-priester in Oberndorf, Joseph Mohr. Nadat ze een jaar vrienden waren geweest, vroeg Mohr aan Gruber om zijn gedicht op muziek te zetten, en dit betekende de geboorte van het lied "Stille Nacht! Heilige Nacht!". Na hun eerste gezamenlijke uitvoering van het lied – met gitaarbegeleiding – op kerstavond 1818 schreef Franz Xaver Gruber ook een arrangement van het lied voor begeleiding met het orgel. Hij noemde dit ‘een eenvoudige compositie’.

Organist in Hallein

1835 wurde Gruber zum Chorregenten, Choralisten und Organisten der Pfarrkirche von Hallein ernannt – damals zweitgrößte Stadt des Landes mit rund 3.500 Einwohnern. Grubers Eifer galt der Ausbildung von Sängern und Musikern für den Kirchenchor. Auch seine Söhne aus zweiter Ehe konnte er von seiner Musik begeistern: Der ältere, Franz Xaver (1826 – 1871), gründete 1847 einen Gesangsverein und 1849 die noch heute existierende Halleiner Liedertafel. Felix, der jüngere Sohn (1840 – 1884), folgte seinem Vater als Halleiner Chorregent nach. Franz Xaver Gruber starb 1863 relativ wohlhabend in Hallein an Altersschwäche.

Meer "Stille Nacht":

delen

Componist en tekstschrijver: Franz Xaver Gruber en Joseph Mohr

Copright foto's

Het doel van de twee websites www.austria.info en www.austriatourism.com is het promoten van Oostenrijk als vakantiebestemming.