Please choose Language or Country
or
Home

Die Stille-Nacht-Legenden

“Stille Nacht! Heilige Nacht!” viert z’n 200-jarig jubileum. Door de jaren heen ontstonden er allerlei legendes over dit beroemde kerstlied.

Zelden heeft cultureel erfgoed zich zo wijd over de wereld verspreid als het lied "Stille Nacht! Heilige Nacht!". Reizende muzikanten en zendelingen maakten het lied bekend, zelfs tot in de meest afgelegen hoeken. Geen wonder dat rond de mensen, de plaatsen en evenementen die met het lied te maken hadden, in de loop van de tijd allerlei verhalen ontstonden die niet helemaal op waarheid berusten. 

De magische kant van sprookjes en legendes is dat er misschien een vonkje waarheid verborgen in kan zitten, waardoor speculatie nog spannender wordt. Sommige legendes, zoals het verhaal van de hongerige muis die zijn tanden zette in het Oberndorfer-orgel, worden hardnekkig in stand gehouden. Misschien omdat ze gewoon leuk zijn? Anderen zijn gebaseerd op grote onwetendheid. Naar het ontstaan en de verspreiding ervan wordt nog altijd veel onderzoek gedaan en dat levert telkens weer nieuwe inzichten op. Hier zijn enkele verhalen – waar en niet waar –  over "Stille Nacht! Heilige Nacht!".

  • Stille Nacht Kapelle, Oberndorf © TSG Tourismus Salzburg GmbH / no  name Stille Nacht Kapelle, Oberndorf © TSG Tourismus Salzburg GmbH / no name

Waren muizen verantwoordelijk voor het defecte orgel?

Waarheidsgehalte: 0%
De tekst van "Stille Nacht! Heilige Nacht!" werd in 1816 door Joseph Mohr geschreven en in 1818 maakte Franz Xaver Gruber er de muziek bij. Maar waarom werd het lied dat gecomponeerd werd voor twee solostemmen en een koor begeleid door een gitaar? De gitaar was toentertijd eerder een rustiek café-instrument dat niet in de kerk gebruikt werd.

De fantasierijke verklaring is het verhaal met de muis. Het arme dier was zo hongerig dat het ging knagen aan de oude blaasbalg van het  kerkorgel van Oberndorf. Op kerstavond gaf het orgel dus geen geluid meer en kreeg het lied gitaarbegeleiding. Niet waar natuurlijk. Het orgel was weliswaar bespeelbaar, maar moest worden gerepareerd. Het jaar daarop werd orgelbouwer Carl Mauracher uit het Zillertal naar Oberndorf gestuurd om het orgel te bekijken (waarom dat legendarisch was, is een ander verhaal!). (Link naar 01_Orte_StilleNacht) Joseph Mohr en Franz Xaver Gruber hadden wellicht al vooraf gekozen voor gitaarbegeleiding, omdat ze het lied in eerste instantie na de kerkdienst direct voor de kribbe van Jezus ten gehore wilden brengen. 
 

Heeft Joseph Mohr zaken gedaan met stropers?

Kirche in Hintersee © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin GollacknerKirche in Hintersee © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Kathrin Gollackner

Waarheidsgehalte: 85%
Joseph Mohrs eerste baan als jonge predikant was in Hintersee in Salzburg, waar hij als zelfstandig vicaris werkzaam was. De hulppriester stond bekend om zijn menselijkheid en hulpvaardigheid en had altijd een luisterend oor en open hart voor de arme bevolking.

Veel van de 272 inwoners van Hintersee verdienden een extra inkomen uit de stroperij, die zelfs toen al verboden was. Tegenwoordig vertellen mensen nog steeds het verhaal dat Mohr vlees van stropers had gekocht om het aan arme, kinderrijke gezinnen te geven. Waar de vicaris het geld voor het ‘verboden’ wild vandaan haalde, is onduidelijk – zelf had hij immers bijna niets. Er wordt gefluisterd dat hij het geld misschien uit de collectezak van de kerk had ‘geleend’. Hoe dan ook, Mohr had dan gepakt moeten worden en berecht. Maar hij heeft nooit een gevangenisstraf hoeven uit te zitten.
 

Werd “Stille Nacht” door Michael Haydn gecomponeerd?

Partituur van Joseph Mohr © TSG Tourismus Salzburg GmbHPartituur van Joseph Mohr © TSG Tourismus Salzburg GmbH

Waarheidsgehalte: 0%
Het klinkt vandaag de dag ongelofelijk, maar het is waar: de namen van de auteurs van “Stille Nacht! Heilige Nacht!“ – Joseph Mohr als dichter en Franz Xaver Gruber als componist – waren vele jaren in vergetelheid geraakt. 
Om duidelijkheid te krijgen wie de auteurs waren diende de Koninklijke Hofmuziekkapel in Berlijn in 1854 een verzoek in bij de aartsbisschop van St. Peter in Salzburg. Tot die tijd werd aangenomen dat Michael Haydn, een componist die nauw verbonden was met St. Peter, de auteur was. Via zijn zoon Felix, die op dat moment koorknaap was in St. Peter, werd het verzoek van Berlijn aan Franz Xaver Gruber in Hallein doorgestuurd.

Daarop schreef Gruber een authentieke verklaring over de compositie van het kerstlied “Stille Nacht! Heilige Nacht!". Daarin beschrijft Gruber het ontstaan van het lied: priester Joseph Mohr schreef in 1816 de tekst als een gedicht. Twee jaar later ontmoette hij Joseph Gruber in Oberndorf, waar hij werkte als organist en muzikant. Gruber componeerde de melodie op de middag van kerstavond 1818, waarna ’s avonds de wereldpremière volgde van “Stille Nacht! Heilige Nacht!". De rest is geschiedenis.

“Stille Nacht“ mag alleen op 24 december worden gezongen?

  • Christmas Eve © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Eva-Maria Repolusk / eva trifft Christmas Eve © SalzburgerLand Tourismus GmbH / Eva-Maria Repolusk / eva trifft
Waarheidsgehalte: tussen 0% en 100 %
Zoals dat gaat bij rituelen, zijn ze gebonden aan vaste regels. Over het tijdstip waarop “Stille Nacht! Heilige Nacht!” officieel gezongen mag worden, bestaan echter verschillende meningen. 

In de meeste landen en culturen wordt “Stille Nacht! Heilige Nacht!” vertolkt tijdens de hele periode voorafgaande aan de kerst. Daarentegen houdt men zich in het Alpengebied aan de ongeschreven regel om “Stille Nacht! Heilige Nacht!” uitsluitend te zingen op 24 december.
 

Werd Joseph Mohrs schedel opgegraven?

Franz Xaver Gruber and Joseph Mohr memorial © Österreich WerbungFranz Xaver Gruber and Joseph Mohr memorial © Österreich Werbung

Waarheidsgehalte: 100 %
De overblijfselen van Joseph Mohr liggen begraven op de begraafplaats in Wagrain – maar niet de schedel. Hoe is dat gebeurd? Mohr weigerde zijn hele leven om zich te laten afbeelden. Er is dus geen enkel portret van hem. In 1912 wilde beeldhouwer en pastoor Joseph Mühlbacher een gedenkteken maken van Mohr en Gruber, waarvoor hij de opdracht gaf om Mohrs schedel op te graven. 

Het graf in Wagrain werd gevonden en de schedel meegenomen. Na het voltooien van het gedenkteken werd de schedel echter niet teruggebracht naar de Wagrainer-begraafplaats. De schedel werd bewaard in Oberndorf, waar hij na de bouw van Stille Nacht-herdenkingskapel werd ingemetseld in een muur in de kapel. Aan de voet van de heuvel, waar de Stille Nacht-kapel staat, hangt nu een beeldhouwwerk. Feit is dat zelfs dit beeld van Mohr waarschijnlijk weinig met de werkelijkheid te maken heeft. In 1912 waren de technieken immers nog lang niet zo goed, zodat een realistische reconstructie van een hoofd op basis van de schedel niet echt mogelijk was.
 

De Top-Evenementen in 2018 rond “Stille Nacht!”

  • Opening Stille Nacht-museum Hallein:
    Het wereldberoemde Stille Nacht-museum wordt opnieuw geopend (let op: tot die tijd is het gesloten!). 
    Hallein Stille-Nacht-Museum
    27 september 2018, 14.00 uur

  • Tentoonstelling in het Salzburg Museum: STILLE NACHT 200 – Geschiedenis. Boodschap. Heden. 
    Salzburg Museum
    29 september 2018 tot 3 februari 2019
    www.salzburgmuseum.at
     
  • Toneelstuk “Silent Night Story” Felsenreitschule Salzburg: 
    Felsenreitschule Salzburg
    Première: 24 november 2018
     
  • Ingebruikneming van het Gruber-orgel in de Stadtpfarrkirche Hallein: Beurs en totaalprogramma met orgelconcert.
    Stadtpfarrkirche Hallein
    25 november 2018, 19.30 uur
     
  • Salzburger Adventzang 2018 “Stille Nacht” in Großen Festspielhaus in Salzburg:
    Voorstellingen tussen 30 november 2018 (première) en 16 december 2018. Ticketservice Salzburger Adventsingen

  • Tentoonstelling in Schlossmuseum Linz: Kerstliederen
    200 jaar “Stille Nacht! Heilige Nacht!”
    135 jaar “Es wird scho glei dumper” – 
    Linz Schlossmuseum 1 december 2018 tot 2 februari 2019  
     
  • Muzikale avond
    “Stille Nacht! Heilige Nacht!”
    De SteudlTENN is een 700 jaar oude stad in Uderns, waar jaarlijks theater en voorstellingen plaatsvinden. 
    SteudlTENN Fügen  Advent 2018 

Meer "Stille Nacht":

delen

Die Stille-Nacht-Legenden

Copright foto's

Het doel van de twee websites www.austria.info en www.austriatourism.com is het promoten van Oostenrijk als vakantiebestemming.