Please choose Language or Country
or
Home

'Stille nacht'. Hoe een lied wereldberoemd werd.

Hoe een lied wereldberoemd werd.

Auteur: Florian Nussbaumer

Het plaatsje Oberndorf, vlakbij Salzburg, trekt jaarlijks duizenden bezoekers. Hier, tussen de zacht glooiende heuvels staat, precies op de plek waar het kerstlied 'Stille nacht' in 1818 voor het eerst te horen was, de 'Stille nacht’-kapel. Componist Franz Xaver Gruber heeft de ontstaansgeschiedenis van het lied trouwens zelf opgeschreven. Het was een opdracht van de Pruisische koning Friedrich Wilhelm IVvoor de kerstviering. Tot verbazing van de koning werd de bijzondere melodie niet geschreven door de broer van de beroemde componist Joseph Haydn, maar door een ‘eenvoudige’ onderwijzer.

Mariapfarr

Kirche Mariapfarr © Stille Nacht GesellschaftKirche Mariapfarr © Stille Nacht Gesellschaft

Rust en vrede in Mariapfarr.

Het begon allemaal in de strenge winter van 1816, een periode vol ellende en armoede. De Napoleontische oorlogen hadden al tientalle jaren een spoor van vernieling getrokken door Europa en de mensen verlangden naar rust en vrede.

Waarschijnlijk heeft dit verlangen Joseph Mohr, kapelaan in Mariapfarr, een kleine gemeente in SalzburgerLand, geïnspireerd tot het schrijven van een gedicht. In zes coupletten beschreef hij het kerstverhaal, dat zich in een 'stille nacht' afspeelde. Al snel daarna zorgde een samenloop van omstandigheden ertoe dat het gedicht wereldwijd bekend werd.

Alleskunner Gruber & Arnsdorf

Franz Xaver Gruber woonde indertijd in Arnsdorf, was onderwijzer en vanuit zijn geboortedorp Hochburg an der Ach hierheen verhuisd. Hij had maar weinig leerlingen, veel kinderen bleven thuis om hun ouders op de boerderij te helpen. Dus was er tijd genoeg om ook koster en organist te zijn. In buurdorp Oberndorf verving hij de zieke kerk-organist en daar ontmoette hij kapelaan Joseph Mohr. Mohr was meteen onder de indruk van de muzikale begaafdheid van Franz Xaver Gruber. Op kerstavond van het jaar 1818 vroeg hij hem om een passende melodie voor zijn gedicht te componeren, die Gruber dezelfde dag nog schreef.

' Stille nacht'-museum in Arnsdorf

  • Stille Nacht-museum in Arnsdorf © Stille Nacht Gesellschaft Stille Nacht-museum in Arnsdorf © Stille Nacht Gesellschaft

Het gelukkige toeval van het kapotte orgel

Toeval of niet, het kerkorgel van Oberndorf was kapot. Daarom schreef Gruber een compositie voor twee solostemmen en een gitaar, die het kapotte orgel moest vervangen. In de nachtmis van 1818 zongen de twee mannen 'Stille nacht, heilige nacht' voor het eerst, Joseph Mohr speelde gitaar. Het is niet bekend, of het lied toen al in de smaak viel en het zou misschien snel vergeten zijn, als dat kapotte orgel niet weer in beeld was gekomen. De Tiroolse orgelbouwer Karl Mauracher werd gevraagd om het te repareren. Hij hoorde het kerstlied, vond het heel bijzonder en nam het mee naar zijn woonplaats Fügen in het Zillertal, waar het al snel populair werd.

Muziekblad van het 'Stille nacht'-lied

  • Original Silent Night autograph by Franz X Gruber for organ and 2 violins, 1845 © Keltenmuseum Hallein / a Original Silent Night autograph by Franz X Gruber for organ and 2 violins, 1845 © Keltenmuseum Hallein / a

Vanuit Fügen op wereldreis

Het is verbazingwekkend dat 'Stille nacht, heilige nacht' in die tijd, waarin nieuwe dingen zich maar heel langzaam verspreidden, zo snel zijn weg buiten het Zillertal vond. Maar juist in Fügen, woonden handelaren en hun families die op hun reizen ook wel concerten gaven. Vooral de families Rainer en Strasser waren in de jaren 1820 bekend als reizend zanggezelschap. We weten niet of zij 'Stille nacht' al meteen in het begin op hun repertoire hadden, maar er is een uitvoering van de familie Strasser in Leipzig gedocumenteerd. Het 'Leipziger Tagblatt' schreef op 15 december 1832: "De zangers kwamen gaarne tegemoet aan de wens om het mooie kerstlied: 'Stille nacht, heilige nacht' uit te voeren. Ze hebben het lied 'zo wondermooi' gezongen, dat er een 'uitbundige bijval' door de zaal galmde". Al snel daarna verscheen 'Stille nacht' voor het eerst in druk in een muziekboek met de titel 'Vier ächte Tyroler Lieder'.

Een museum voor een lied

  • The Strasser family's music sheet © Museum in der Widumspfiste Fuegen The Strasser family's music sheet © Museum in der Widumspfiste Fuegen
  • The Rainer siblings in front of the Trinity Church in New York, 1839 © Stille Nacht Gesellschaft The Rainer siblings in front of the Trinity Church in New York, 1839 © Stille Nacht Gesellschaft
  • The organ builder Karl Mauracher from Fügen © Stille Nacht Gesellschaft The organ builder Karl Mauracher from Fügen © Stille Nacht Gesellschaft
  • The Schagler hut in Mariapfarr, where the Father Joseph Mohrs lived © Stille Nacht Gesellschaft The Schagler hut in Mariapfarr, where the Father Joseph Mohrs lived © Stille Nacht Gesellschaft
  • Documentation about Rainer-Sängern in the Fügen museum of local history © Museum in der Widumspfiste Fuegen Documentation about Rainer-Sängern in the Fügen museum of local history © Museum in der Widumspfiste Fuegen

New York, The big apple
In 1839 vertrok de Tiroolse zanggroep van de familie Rainer voor 4 jaar naar Amerika en in dat jaar was 'Stille nacht' voor het eerst in New York te horen. Daarna trok de 'Choral of Salzburg' verder naar New Orleans, St. Louis, Pittsburg en Philadelphia. Ook tijdens de vele reizen daarna, door Europa en Klein-Azië, maakte 'Stille nacht' altijd deel uit van het repertoire om zo alsmaar beroemder te worden.Zelfs missionarissen brachten het lied naar de meest afgelegen streken van Afrika en Azië.

UNESCO werelderfgoed
Tegenwoordig raakt 'Stille nacht' overal waar Kerstmis wordt gevierd de harten van de mensen en staat het symbool voor vrede op aarde. 'Po Fanau! Po Manu!' heet het in het Samoaans, 'Oidhche Shàmhach' in het Gaelic en 'Đêm thánh vô cùng' in het Vietnamees. Als essentiële cultuurschat werd het in 2011 door de UNESCO tot immaterieel cultureel erfgoed uitgeroepen.

  • Elk jaar op 24 december het 'Stille nacht'-herdenkingsfeest in Oberndorf live als Audio-Stream op het internet uitgezonden wordt?
  • Er in Oostenrijk 10 'Stille nacht'-musea zijn?
  • Het „Strasserhäusl“ nog in het Zillertal staat?  Vanaf deze plek verspreidde de familie Strasser het lied over de hele wereld.
  • Het verhaal over het lied ook als historisch optreden in de geboorteplaats van Frans Xaver Gruber, in Hochburg an der Ach, te zien is?
     
  • 'Stille nacht' in meer dan 300 talen en dialecten vertaald is?
  • Er van de opname van Bing Crosby uit 1935 ca. 10 miljoen exemplaren verkocht zijn?
  • Er in het Heimatmuseum Fügen 'Stille nacht' 940 verschillende opnames van het lied te horen zijn? De LP-verzameling omvat meer dan 500 exemplaren.
  • Er in de geboorteplaats van Franz Xaver Gruber een Friedensweg is, die de verbondenheid van de mensen in de wereld symboliseert? Zoals ook het lied doet?

Meer leuke winterverhalen lezen?

delen

'Stille nacht'. Hoe een lied wereldberoemd werd.

Copright foto's

Het doel van de twee websites www.austria.info en www.austriatourism.com is het promoten van Oostenrijk als vakantiebestemming.