Anton Bruckner
Życie i twórczość austriackiego kompozytora
Anton Bruckner urodził się w rodzinie nauczycielskiej w Ansfelden w Górnej Austrii. Już w młodości zasłynął jako wirtuoz organów – jego talent do improwizacji zachwycał publiczność daleko poza granicami ojczyzny.
Mimo muzycznego geniuszu Bruckner przez całe życie pozostawał outsiderem. Ekscentryczny, prostolinijny, głęboko zakorzeniony w swoim pochodzeniu – człowiek z prowincji, który mówił dialektem, ubierał się skromnie i nigdy nie zyskał prawdziwego miejsca w wykwintnym wiedeńskim towarzystwie. Tym bardziej niezwykła była jego droga jako kompozytora: z wielką pasją poświęcił się symfonii i przez dziesięciolecia musiał walczyć o uznanie. Wiedeńska elita kulturalna miała trudności z jego stylem, uważając go za nieprzystępny, niezrozumiały, a czasem nawet megalomański.
Wokół jego osoby krążyły też ciekawe anegdoty. Mówi się, że cierpiał na obsesje – liczył stopnie i okna – oraz że szczegółowo numerował swoje partytury. Również niepowodzenia w sprawach sercowych czyniły go barwną postacią – gdzieś pomiędzy geniuszem a ekscentrykiem.
A jednak: w podeszłym wieku był już cenionym symfonikiem, wielokrotnie nagradzanym. Jego sposób komponowania – oryginalny, wizjonerski i głęboko przeżywany – tchnął nową siłę w pozornie wyczerpaną formę symfonii.
Do dziś Anton Bruckner uważany jest za jednego z najważniejszych kompozytorów swojej epoki. Muzyczny buntownik, który nigdy się nie ugiął – i właśnie dlatego pozostawił trwały ślad.
„Seven Nation Army“ zespołu The White Stripes to światowy hit – i od dawna także piłkarska pieśń stadionowa. Niewielu jednak wie, że charakterystyczny riff wywodzi się z V Symfonii Antona Brucknera.
To belgijscy kibice przynieśli ten utwór na stadion po zwycięstwie swojej drużyny – od tamtej pory melodia Brucknera stała się częścią dźwiękowego krajobrazu europejskich meczów piłkarskich. Posłuchaj na YouTube:
Wczesny talent
Anton Bruckner urodził się w 1824 roku w Ansfelden jako najstarsze z jedenaściorga dzieci. Jego ojciec był wiejskim nauczycielem – i, jak to wówczas bywało, również organistą kościelnym. Dzięki temu Bruckner już od najmłodszych lat miał kontakt z muzyką, zwłaszcza sakralną. Uczył się gry na skrzypcach, fortepianie i organach, a jako dziesięciolatek pełnił funkcję pomocniczego organisty. Po śmierci ojca trafił w wieku dwunastu lat do opactwa św. Floriana, gdzie mieszkał jako chórzysta i pobierał lekcje gry na organach.
Choć ukończył seminarium nauczycielskie i pracował jako organista, jego prawdziwą pasją zawsze była muzyka. Improwizował na organach, komponował – często obok fizycznie wyczerpujących zajęć w polu czy lesie. Przez ponad trzy dekady z nieustępliwością i ogromną ambicją rozwijał swoje muzyczne wykształcenie i umiejętności.
Rozkwit kariery muzycznej
W wieku 31 lat Anton Bruckner zdecydował się w pełni poświęcić muzyce. W 1855 roku z powodzeniem zdał egzamin próbny i został organistą katedry w Linzu. W 1868 roku miała miejsce premiera jego pierwszej symfonii w linzkim Redoutensaal – dzieło odniosło duży sukces. Jeszcze w tym samym roku przeprowadził się do Wiednia, gdzie rozpoczął pracę jako profesor teorii muzyki i gry na organach w konserwatorium.
Jego kariera nabrała tempa: został nadwornym organistą cesarza, uczył przez wiele lat, komponował nieprzerwanie i zachwycał jako wirtuoz organów. Występował m.in. w Nancy, Paryżu, Bad Ischl i w Londynie, gdzie grał dla dziesiątek tysięcy słuchaczy i był oklaskiwany niczym „gwiazda popu”.
Niezrozumiany wirtuoz
Anton Bruckner z pasją nie tylko grał na organach, ale i tworzył symfonie – choć w jego czasach uważano, że ta forma muzyczna osiągnęła już swój szczyt wraz z dziełami Beethovena.
Wiedeńska elita muzyczna długo nie akceptowała jego rozbudowanych i wymagających utworów. Nawet Filharmonia Wiedeńska odrzucała jego kompozycje, a podczas wykonania III Symfonii w Musikverein większość publiczności opuściła salę przed końcem utworu. Bruckner, przerażony krytyką, unikał wiedeńskiej sceny i próbował interweniować u samego cesarza Franciszka Józefa I., by uciszyć swojego największego oponenta – krytyka Eduarda Hanslicka:
„Wasza Wysokość, niech Pan łaskawie zakaże Hanslickowi pisać źle o mnie.”
Dopiero w wieku 60 lat, na dwanaście lat przed śmiercią, Bruckner odniósł długo wyczekiwany sukces – dzięki VII Symfonii.
Późne uznanie
Mimo niechęci do konformizmu Anton Bruckner przez całe życie zabiegał o uznanie – wielokrotnie prosił o listy polecające. Dopiero mając prawie 60 lat, otrzymał długo wyczekiwane oficjalne potwierdzenie swojej pozycji jako profesora i kompozytora.
W 1886 roku został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Franciszka Józefa. Cesarz wspierał go finansowo, umożliwił publikację dwóch symfonii i przyznał mu stypendium artystyczne. W 1895 roku, zmagając się już z problemami z poruszaniem się, Bruckner przeniósł się do bezczynszowego mieszkania na parterze Górnego Belwederu. Tam pracował do końca nad swoją IX Symfonią – finał pozostał niedokończony.
Anton Bruckner zmarł 11 października 1896 roku w wieku 72 lat na schorzenie serca. Zgodnie ze swoją wolą został pochowany pod organami w kościele opactwa St. Florian.
Dziś uznawany jest za jednego z wielkich odnowicieli muzyki klasycznej – jego twórczość wywarła wpływ sięgający głęboko w XX wiek.