Wolfgang Amadeus Mozart
De man achter de muziek
Introduction
Wolfgang Amadeus Mozart is een wonderkind dat al op vijfjarige leeftijd componeerde en vanaf zijn zesde door Europa reisde – meestal samen met zijn zus Nannerl. Zijn muziek opende de deuren van adellijke paleizen, bracht hem naar Parijs en Londen en maakte hem tot een van de bekendste Europeanen van zijn tijd. In slechts 35 levensjaren creëerde Wolfgang Amadeus Mozart 626 werken: symfonieën, concerten, kamermuziek, kerkmuziek en opera’s, waaronder Eine kleine Nachtmusik en de tot op vandaag gevierde Die Zauberflöte.
Zijn brieven tonen een levenslustige en impulsieve man die balanceerde tussen discipline en chaos. Zijn familie noemde hem “Wolferl” – een kind dat componeerde op een klein reisklaviertje en in zijn bagage grammaticaboeken, nette podiumkleding, thee, suiker en een kleine reisapotheek meedroeg. Reizen betekende toen urenlange ritten met de paardenkoets over hobbelige wegen. In totaal ondernam Mozart 17 reizen en was hij bijna tien jaar van zijn leven onderweg.
In deze bewogen jaren ontstonden opera’s die de muziekgeschiedenis blijvend hebben gevormd: Idomeneo ging in 1781 in première in het Cuvilliés-Theater in München en geldt als zijn eerste grote opera. In Wenen bracht hij zijn beroemde Da Ponte-opera’s op het podium van het Weense Burgtheater: Le nozze di Figaro beleefde daar in 1786 zijn première, Così fan tutte volgde in 1790 aan het Burgtheater op de Michaelerplatz. Don Giovanni ging in 1787 in première in het Grafelijk Nostitz Nationaal Theater in Praag. Kort voor zijn dood werd in 1791 in Wenen Die Zauberflöte voor het eerst opgevoerd in het Theater auf der Wieden.
In Salzburg, zijn geboorteplaats en eerste werkplek, werd Mozart muzikaal gevormd. In Wenen bereikte hij een creatieve rijpheid die hem tot een van de meest invloedrijke componisten van de Weense Klassiek Periode maakte. In de Domgasse 5 – het huidige Mozarthaus Vienna – beleefde Mozart zijn productiefste periode. Hier ontstonden symfonieën, kerkmuziek, strijkkwartetten en zijn onvoltooide Requiem. Als zelfstandig kunstenaar behaalde Wolfgang Amadeus Mozart een gemiddeld jaarinkomen van 5.000 gulden – vandaag omgerekend circa 150.000 euro.
Tegelijkertijd bleef hij een mens: impulsief, geestig, chaotisch en vol levensvreugde. Zijn briefwisselingen onthullen kanten achter het monument Mozart: de grappenmaker, de vriend, de broer. Hij dronk amandelmelk in het Salzburger Café Tomaselli, kegelde met zijn zus Nannerl, proefde donker bier in het Stieglbräu en genoot van gezellige avonden.
De vriendschap met Joseph Haydn leverde hem de hoogste erkenning op. Haydn noemde hem de grootste componist die hij ooit had gekend. Beiden waren lid van de vrijmetselaarsloge – een kring van kunst, verlichting en uitwisseling.
Zijn laatste tien levensjaren bracht Wolfgang Amadeus Mozart door in Wenen. Hier trouwde hij in de Stephansdom, hier werden zijn kinderen geboren en hier stierf hij in 1791. Rond zijn bewogen leven – en vooral rond zijn plotselinge dood – doen veel speculaties de ronde. Kort voor zijn dood meende hij vergiftigd te zijn, maar wetenschappelijk wordt een vergiftiging uitgesloten. Zijn muziek ontroert en inspireert mensen wereldwijd tot op vandaag – tijdens concerten in operahuizen en op zijn historische werkplekken in Oostenrijk.
De Salzburger Mozartkugel bestaat in vele varianten – maar alleen banketbakkerij Fürst produceert het origineel: een kern van marsepein, omhuld met nougat en pure chocolade.
270 jaar Wolfgang Amadeaus Mozart: Salzburg wijdt een jubileumjaar vol muziek aan de beroemde zoon van de stad. Naast grote concertreeksen, zoals de zeventigste editie van de Mozart Week, nodigen bijzondere locaties je uit om Mozarts muziek te ontdekken.
De wereld van Mozart
"… omdat ik geen enkele symfonie bij me heb, schrijf ik hals over kop aan een nieuwe …“
Wolfgang Amadeus Mozart, brief aan Leopold Mozart in Salzburg, vanuit Linz, 31 oktober 1783
In Mozarts voetsporen door Oostenrijk
Mozarts bekendste werken
Mozart-highlights: events en concerten
De vrouwen achter Mozart: Nannerl en Constanze
Maria Anna “Nannerl” Mozart was Wolfgangs eerste en belangrijkste muzikale sparringpartner. Ze werd geboren in de Getreidegasse in Salzburg en was, net als haar broer, een wonderkind. Haar jeugd stond in het teken van muziek, reizen en intellectuele nieuwsgierigheid, gestimuleerd door een moeder die groot belang hechtte aan opleiding. Nannerl trad op in Parijs, Londen en aan Europese vorstenhoven en werd bewonderd door keizerin Maria Theresia van Oostenrijk. Toch dwongen maatschappelijke normen haar talent al vroeg naar de achtergrond. Later gaf ze les in Salzburg en St. Gilgen, componeerde eigen werken en onderhield een intensieve briefwisseling met Wolfgang. Haar huwelijk met Johann Baptiste von Berchtold bood zekerheid, maar beperkte haar artistieke vrijheid. Ze woonde vele jaren in St. Gilgen, zorgde voor een groot samengesteld gezin en keerde na het overlijden van haar man terug naar Salzburg.
Constanze Mozart werd in Wenen Wolfgangs trouwste bondgenoot en manager. Ze inspireerde hem artistiek, ondersteunde hem organisatorisch en zong technisch veeleisende partijen, waaronder de sopraansolo in de Grote Mis in c-klein. Na Mozarts dood in 1791 nam zij de verantwoordelijkheid voor zijn nalatenschap op zich. Ze organiseerde concerten, reisde met zijn composities, onderhandelde met uitgevers en werkte mee aan de eerste Mozart-biografie. Ze zorgde ervoor dat zijn requiem werd voltooid en speelde een sleutelrol in de blijvende waardering en verspreiding van Mozarts muziek.
Fun Facts: een kijkje in het leven van het wonderkind
Het muziek tijdperk van de harmonische klaarheid
De Weense Klassieke periode (1770-1830), ook wel de Eerste Weense School genoemd, is een stijl van Europese kunstmuziek, voornamelijk vertegenwoordigd door de componisten Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart en Ludwig van Beethoven.
De ontwikkeling van de Weense Klassieke stijl werd aanzienlijk beïnvloed door de jaren na Mozarts verhuizing naar Wenen. Hier wisselden Joseph Haydn en Mozart artistieke ideeën uit en inspireerden ze elkaar tot innovatieve composities, met name strijkkwartetten en symfonieën, de populaire genres van die tijd.
Trouwens: In Wenen genieten elke avond zo'n 10.000 muziekfans van live klassieke muziek - iets wat uniek is in de wereld.
Mozarts favoriete gerechten
Wolfgang Amadeus Mozart hield niet alleen van muziek, maar ook van kleine genietmomenten in het dagelijks leven. In het traditionele Café Tomaselli in Salzburg, op slechts enkele stappen van zijn geboortehuis, dronk hij graag amandelmelk – een ritueel dat hem rust gaf in zijn dagelijkse leven. Ook stevige gerechten behoorden tot zijn favorieten. Zo dronk hij bij zuurkool met leverknoedels dronk het liefst een donker bier. In het dagboek van zijn zus Nannerl staat beschreven hoe zij samen in de Stieglbräu gezellige uren doorbrachten tijdens het kegelen.
In een brief van 1791 uit Frankfurt am Main aan zijn vrouw Constanze schreef Mozart:
"Om half zes ging ik bij de Stubenthor naar buiten en maakte mijn favoriete wandeling over de Glacis naar het theater – wat zie ik? wat ruik ik? – Don Primus is het met de karbonades, note! – che gusto!”
Deze momenten tonen een mens die genot, gezelligheid en het alledaagse met elkaar verbond.