Wolfgang Amadeus Mozart
De man achter de muziek
Wolfgang Amadeus Mozart geldt als een wonderkind dat al op vijfjarige leeftijd componeerde en vanaf zijn zesde door Europa reisde – meestal samen met zijn zus Nannerl. Zijn muziek opende de deuren van adellijke paleizen, bracht hem naar Parijs en Londen en maakte hem tot een van de bekendste Europeanen van zijn tijd. In slechts 35 levensjaren creëerde Wolfgang Amadeus Mozart 626 werken: symfonieën, concerten, kamermuziek, kerkmuziek en opera’s, waaronder Eine kleine Nachtmusik en de tot op vandaag gevierde Die Zauberflöte.
Zijn brieven tonen een levenslustige en impulsieve mens die balanceerde tussen discipline en chaos. Zijn familie noemde hem “Wolferl” – een kind dat componeerde op een klein reisklaviertje en in zijn bagage grammaticaboeken, nette podiumkleding, thee, suiker en een kleine reisapotheek meedroeg. Reizen betekende toen urenlange ritten met de paardenkoets over hobbelige wegen. In totaal ondernam Mozart 17 reizen en was hij bijna tien jaar van zijn leven onderweg.
In deze bewogen jaren ontstonden opera’s die de muziekgeschiedenis blijvend hebben gevormd: Idomeneo ging in 1781 in première in het Cuvilliés-Theater in München en geldt als zijn eerste grote opera. In Wenen bracht hij zijn beroemde Da Ponte-opera’s op het podium van het Weense Burgtheater: Le nozze di Figaro beleefde daar in 1786 zijn première, Così fan tutte volgde in 1790 aan het Burgtheater op de Michaelerplatz. Don Giovanni ging in 1787 in première in het Grafelijk Nostitz Nationaal Theater in Praag. Kort voor zijn dood werd in 1791 in Wenen Die Zauberflöte voor het eerst opgevoerd in het Theater auf der Wieden.
In Salzburg, zijn geboorteplaats en eerste werkplek, werd Mozart muzikaal gevormd. In Wenen bereikte hij een creatieve rijpheid die hem tot een van de meest invloedrijke componisten van de Weense Klassiek maakte. In de Domgasse 5 – het huidige Mozarthaus Vienna – beleefde Mozart zijn productiefste periode. Hier ontstonden symfonieën, kerkmuziek, strijkkwartetten en zijn onvoltooide Requiem. Als zelfstandig kunstenaar behaalde Wolfgang Amadeus Mozart een gemiddeld jaarinkomen van 5.000 gulden – vandaag omgerekend circa 150.000 euro.
Tegelijkertijd bleef hij een mens: impulsief, geestig, chaotisch en vol levensvreugde. Zijn briefwisselingen onthullen kanten achter het monument Mozart: de grappenmaker, de vriend, de broer. Hij dronk amandelmelk in het Salzburger Café Tomaselli, kegelde met zijn zus Nannerl, proefde donker bier in het Stieglbräu en genoot van gezellige avonden.
De vriendschap met Joseph Haydn leverde hem de hoogste erkenning op. Haydn noemde hem de grootste componist die hij ooit had gekend. Beiden waren lid van de vrijmetselaarsloge – een kring van kunst, verlichting en uitwisseling.
Zijn laatste tien levensjaren bracht Wolfgang Amadeus Mozart door in Wenen. Hier trouwde hij in de Stephansdom, hier werden zijn kinderen geboren en hier stierf hij in 1791. Rond zijn bewogen leven – en vooral rond zijn plotselinge dood – doen veel speculaties de ronde. Kort voor zijn dood meende hij vergiftigd te zijn, maar wetenschappelijk wordt een vergiftiging uitgesloten. Zijn muziek ontroert en inspireert mensen wereldwijd tot op vandaag – tijdens concerten in operahuizen en op zijn historische werkplekken in Oostenrijk.
De Salzburger Mozartkugel bestaat in vele varianten – maar alleen banketbakkerij Fürst produceert het origineel: een kern van marsepein, omhuld met nougat en pure chocolade.
De wereld van Mozart
„… omdat ik geen enkele symfonie bij me heb, schrijf ik hals over kop aan een nieuwe …“
Wolfgang Amadeus Mozart, brief aan Leopold Mozart in Salzburg, vanuit Linz, 31 oktober 1783
Wist je dat ...
Reizen en onderwijs
... dat Mozart maar 35 jaar oud werd en tien van die jaren op reis doorbracht?
Hij bracht veel tijd door op concertreizen door Europa, onder andere naar Frankrijk en Engeland.
... dat reizen in Mozarts tijd moeilijk en langzaam was?
Een reis met een paardenkoets van Salzburg naar Wenen kon wel een week duren.
... dat Mozart een "reispiano" meenam op zijn tournees?
Deze kleine podiumpiano was 90 cm breed en 31 cm diep - perfect om onderweg te componeren.
... dat Mozart literatuur, een reisgids en grammaticaboeken meenam?
Hij gebruikte zijn reizen om nieuwe talen te leren en zijn opleiding voort te zetten.
... dat vader Leopold Mozart altijd aanbevelingsbrieven bij zich had?
Deze hielpen om audiënties bij edelen te krijgen en maakten de reis aangenamer.
Wist je dat ...
Liefde, vriendschap en succes
... Mozart zijn meest productieve jaren doorbracht aan de Domgasse 5 in Wenen?
Hier, in het huidige Mozarthaus Wenen, componeerde hij veel van zijn beroemdste werken.... Mozart ervoor koos om uit liefde te trouwen, in plaats van een "dame met titel" te zoeken?
Ondanks dat hij geridderd werd, hield hij de titel op de achtergrond en trouwde met Constanze Weber.... Mozart en Joseph Haydn vanaf 1781 een hechte vriendschap ontwikkelden?
Het leeftijdsverschil van 24 jaar was geen obstakel en de twee deelden een sterke muzikale band.... vrouwen een belangrijke rol speelden in Mozarts leven?
Er wordt gezegd dat Mozart, naast zijn vrouw, veel hechte relaties had met andere vrouwen.
Mozart und die Frauen
Mozarts rugwind: Nannerl en Constanze
Maria Anna “Nannerl” Mozart was Wolfgangs eerste en belangrijkste muzikale sparringpartner. Ze werd geboren in de Getreidegasse in Salzburg en gold, net als haar broer, als wonderkind. Haar jeugd stond in het teken van muziek, reizen en intellectuele nieuwsgierigheid, gestimuleerd door een moeder die groot belang hechtte aan opleiding. Nannerl trad op in Parijs, Londen en aan Europese vorstenhoven en werd bewonderd door keizerin Maria Theresia. Toch dwongen maatschappelijke normen haar talent al vroeg naar de achtergrond. Later gaf ze les in Salzburg en St. Gilgen, componeerde eigen werken en onderhield een intensieve briefwisseling met Wolfgang. Haar huwelijk met Johann Baptiste von Berchtold bood zekerheid, maar beperkte haar artistieke vrijheid. Ze woonde vele jaren in St. Gilgen, zorgde voor een groot samengesteld gezin en keerde na het overlijden van haar man terug naar Salzburg.
Constanze Mozart werd in Wenen Wolfgangs trouwste bondgenoot tevens manager. Ze inspireerde hem artistiek, ondersteunde hem organisatorisch en zong technisch veeleisende partijen, waaronder de sopraansolo in de Grote Mis in c-klein. Na Mozarts dood in 1791 nam zij de verantwoordelijkheid voor zijn nalatenschap op zich. Ze organiseerde concerten, reisde met zijn composities, onderhandelde met uitgevers en werkte mee aan de eerste Mozart-biografie. Ook zorgde Constanze ervoor dat het Requiem werd voltooid en speelde zij een sleutelrol in de blijvende waardering en verspreiding van Mozarts muziek.
Wist je dat ...
Leven en dood
... Mozart zijn laatste tien levensjaren in Wenen doorbracht?
Het was in de keizerlijke stad Wenen dat hij trouwde, zijn kinderen kreeg en uiteindelijk overleed.... dat Mozart kort voor zijn dood vermoedde dat hij vergiftigd was?
Hij uitte dit vermoeden, maar wetenschappelijk onderzoek heeft deze theorie weerlegd.... dat er veel geruchten en legendes de ronde doen over Mozarts plotselinge dood?
De mysterieuze dood en het leven van de componist hebben tot veel speculaties geleid.... dat Mozart in Wenen begraven is?
Zijn graf bevindt zich op de St. Marx begraafplaats, hoewel de exacte locatie onbekend blijft.
Beleef Mozart het hele jaar door
Een harmonisch muzikaal tijdperk
De Weense Klassieker
De Weense Klassieke periode (1770-1830), ook wel de Eerste Weense School genoemd, is een stijl van Europese kunstmuziek, voornamelijk vertegenwoordigd door de componisten Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart en Ludwig van Beethoven.
De ontwikkeling van de Weense Klassieke stijl werd aanzienlijk beïnvloed door de jaren na Mozarts verhuizing naar Wenen. Hier wisselden Joseph Haydn en Mozart artistieke ideeën uit en inspireerden ze elkaar tot innovatieve composities, met name strijkkwartetten en symfonieën, de populaire genres van die tijd.
Tussen haakjes: In Wenen genieten elke avond 10.000 muziekfans van live klassieke muziek - iets wat uniek is in de wereld.
Beleef Mozart met al je zintuigen
De culinaire kant van het wonderkind
Mozarts favoriete gerechten
Wolfgang Amadeus Mozart hield niet alleen van muziek, maar ook van kleine genietmomenten in het dagelijks leven. In het traditionele Café Tomaselli in Salzburg, op slechts enkele stappen van zijn geboortehuis, dronk hij graag amandelmelk – een ritueel dat hem rust gaf in het levendige dagelijks leven. Ook stevige gerechten behoorden tot zijn favorieten: bij zuurkool met leverknoedels dronk hij het liefst een donker bier. In het dagboek van zijn zus Nannerl staat beschreven hoe zij samen in het Stieglbräu gezellige uren doorbrachten tijdens het kegelen.
In een brief uit Frankfurt am Main in oktober 1791 aan zijn vrouw Constanze schreef Mozart:
„Om half zes ging ik bij de Stubenthor naar buiten en maakte mijn favoriete wandeling over de Glacis naar het theater – wat zie ik? wat ruik ik? – Don Primus is het met de karbonades, note! – che gusto!”
Deze momenten tonen een mens die genot, gezelligheid en het alledaagse met elkaar verbond.