Szukaj
    • Sala koncertowa Franza Liszta w Raiding
      media_content.tooltip.skipped

    Franciszek Liszt – życiorys i ciekawostki

    Urodzony w małej miejscowości Raiding w Burgenlandzie pianista i kompozytor Franciszek Liszt (1811-1886) był człowiekiem niezwykłym, który zdobył najwyższe uznanie już za życia. Zdobył też ogromną, międzynarodową sławę. Czołowy przedstawiciel romantycznego nurtu w muzyce inspirował i do dziś inspiruje wielu artystów z różnych zakątków świata.

    „Jeśli pozostaje się wiernym prawdziwemu duchowi muzyki, to najnowsza muzyka, wraz z jej wszystkimi wyrafinowanymi środkami instrumentalnymi, ma ten sam sens, co flet Tubalkaina, pierwszego flecisty, dudy pierwszego Chińczyka, jodłowanie alpejskiego górala, psalm mnicha, bębnienie i bambusowe instrumenty Murzynów, organy Cecylii, skrzypce Paganiniego, opera Mozarta i pieśń Hugo Wolfa: Jej zadaniem jest mianowicie przemówienie przed duszę do duszy w innym języku niż słowa, obrazy lub architektura, w języku dźwięków.” (Franciszek Liszt)

    Sala koncertowa Franza Liszta w Raiding
    media_content.tooltip.skipped

    Franciszek Liszt – utwory kompozytora

    Franciszek Liszt jest uważany za twórcę całkowicie nowatorskiej muzyki fortepianowej i prekursorskiego stylu kompozycji. Jako pianista łamał wszelkie zasady i często podejmował jeden lub kilka motywów ze znanych oper, a następnie ubarwiał je własnymi pomysłami kompozytorskimi, czyniąc z nich olśniewające dzieła. Liszt jest poza tym uważany za pioniera poematu symfonicznego. Jest to nazwa utworu na orkiestrę, opisującego muzycznie pierwotnie niemuzyczne treści, takie jak dzieła literackie czy obrazy. Przykładami poematów symfonicznych Liszta jest Symfonia faustowska lub słynna Symfonia dantejska, którą Johannes Brahms krytycznie podsumował jako „Antymuzykę”, i której miejsce jest na „kupie gnoju".

    Franz Liszt komponował także wiele dzieł inspirowanych przez religię. Do jego głównych dzieł religijnych należą między innymi Missa solemnis, Węgierska msza koronacyjna, Oratorium Christus i Msza ostrzyhomska, zaliczana do najwybitniejszych dzieł muzyki kościelnej XIX wieku.

    • Kometa nad Raiding zwiastuje narodziny geniusza

      Jesienią 1811 roku po niebie nad monarchią austro-węgierską leciała intrygująca kometa. Widząc wędrówkę tego ciała niebieskiego nad Raiding pewna wróżka przepowiedziała rodzicom Liszta, że urodzi im się geniusz.

      Pod tą dobrą gwiazdą wkrótce przyszło na świat jedyne dziecko małżonków Adama i Marii Anny Lisztów. Przepowiadające przyszłość kobiecie z wędrującego ludu trzeba przyznać rację – geniusz rzeczywiście przyszedł wówczas na świat. Jak się okazało Franciszek Liszt został kompozytorem, muzykiem, pisarzem, duchownym, uczonym, dyrektorem orkiestry, dyrygentem, dyrektorem teatru i pianistą. Miał też pewien talent aktorski, a oryginalny i żywiołowy sposób, w jaki grał na fortepianie, przeszedł do historii muzyki.
      Dzieciństwo spędzone w rodzinnym mieście Raiding wywarło duży wpływ na stosunek Liszta do muzyki, późniejsze dzieła i całą jego twórczość. W dużej części była to zasługa wsparcia i zaangażowania, jakie zapewnił mu jego ojciec Adam: „urzeczywistnisz ideał artysty, który nadaremnie oczarował moją młodość” – pisał w swoim pamiętniku. Ojciec był człowiekiem ambitnym i chciał, aby chłopiec osiągnął więcej, niż on sam – może spodziewał się drugiego Mozarta? Adam Liszt został „tylko” wiolonczelistą w książęcej letniej orkiestrze rodu Esterházych pod kierownictwem Józefa Haydna. Do Raiding sprowadzono więc najlepszych nauczycieli fortepianu, aby uczyli cudowne dziecko. Młody Franciszek Liszt pobierał nauki w języku niemieckim i francuskim – czyli w językach obu ówczesnych wielkich kultur.

    • Cudowne dziecko z Raiding

      Już w wieku 7 lat Franciszek Liszt sam potrafił czytać i zapisywać nuty, gdy miał 9 lat, po raz pierwszy wystąpił na oficjalnie zapowiedzianym koncercie fortepianowym u księcia Esterházy w Bratysławie i wprawił słuchaczy w zachwyt. W gazecie pisano wtedy:

      „Minionej niedzieli, 26 dnia bieżącego miesiąca, w godzinach południowych, dziewięcioletni wirtuoz Franciszek Liszt, miał zaszczyt zaprezentować się na fortepianie przed licznie zgromadzonymi przedstawicielami arystokracji i miłośników sztuki, w mieszkaniu wysoko urodzonego hrabiego Michaela Esterhazy. Niezwykła sprawność tego artysty, jak i jego szybkie rozeznawanie się w najtrudniejszych utworach, polegające na tym, że grał z nut wszystko, co mu przedkładano, wywołały powszechny podziw i każą spodziewać się najlepszego”.

      W Wiedniu Franciszka Liszta uczył między innymi Antonio Salieri. Następnie rodzina dotarła do Paryża, gdzie co prawda cudownego dziecka nie przyjęto do paryskiego konserwatorium ze względu na jego narodowość, w zamian za to jednak jego ojciec jeszcze bardziej zintensyfikował muzyczną edukację syna. Liszt, zainteresowany nurtami intelektualnymi swoich czasów, nawiązał w Paryżu kontakty z wieloma ówczesnymi artystami. Jednakże znajomość ze sławami muzycznymi, takimi jak Fryderyk Chopin, Hector Berlioz i Feliks Mendelssohn Bartholdy wskazały mu jego własne muzyczne granice. Konfrontacja ta jednak tylko bardziej go zmoblizowała. W liście do swojego ucznia i przyjaciela Pierre’a Wolffa pisze w maju 1832: od 14 dni duch mój i palce moje pracują jak dwaj szaleńcy [sic.] - Homer, Biblia, Platon, Locke, Byron, Hugo […], Beethoven, Bach, Hummel, Mozart, Weber wszyscy oni mnie otaczają. Studiuję ich, rozważam, pochłaniam z zapałem, oprócz tego ćwiczę 4 do 5 godzin […]. Ach! Jeśli nie oszaleję, gdy się spotkamy odnajdziesz artystę!

    • Najjaśniejsza z gwiazd

      Liszt był prawdziwą gwiazdą na miarę dzisiejszych gwiazd popu – zawsze otoczoną wianuszkiem zachwyconych wielbicieli i fanów. Kiedy Liszt grał, fanki tłoczyły się wokół sceny, okupowały sale koncertowe, nierzadko przy tym mdlejąc. A Liszt dobrze wiedział, co robi – jego występy były zaplanowane w najdrobniejszych szczegółach i dokładnie realizowane.

      Można przypuszczać, że to wcale nie Beatlesi, Elton John czy Elvis Presley byli pierwszymi, którzy wywoływali masowe histerie wśród fanów, tylko urodzone 200 lat wcześniej „dziecko komety” – Franciszek Liszt. Podobnie też jak dzisiejsze gwiazdy, podczas swoich tournée odwiedzał najważniejsze wówczas sale koncertowe Europy Południowej i Środkowej, aż po Konstantynopol, St. Petersburg i Moskwę.

      Liszt podróżował zawsze z zespołem i dwoma fortepianami. W związku z tym logistyka tournée i podróży przez Europę musiała być dla niego dużym finansowym wyzwaniem. Jego przychody można spokojnie porównać z gażami dzisiejszych topowych muzyków. Jednak duże nakłady związane z logistyką oraz wydatki powstające podczas dalekich podróży po Europie powodowały także problemy finansowe. 

    • Lisztomania

      Pojęcie „lisztomania” wymyślił sam wielki Heinrich Heine, który w roku 1840 pisał do „Allgemeine Zeitung” jako felietonista i korespondent z Paryża. Nadał tym samym celną nazwę fenomenowi histerii, jaka towarzyszyła występom Franciszka Liszta. Ale cóż takiego wyjątkowego miał w sobie Liszt, utwory artysty i jego niemal „diaboliczna” gra?

      Liszt podobno już jako dziecko rozwinął własny styl gry na fortepianie. Carl Czerny, jeden z jego pierwszych nauczycieli, z zainteresowaniem dokumentował „nowy, dynamiczny styl” jego gry. Przy fortepianie Liszt był żywiołowym showmanem.

      Dziedzictwem, jakie zostawił muzycznemu światu, była nowa interpretacja grania i ożywiania klawiszy fortepianu. Jego styl gry był oczywiście wdzięcznym motywem dla ówczesnych karykaturzystów. Kolorowane rysunkowe portrety są dziś cennymi dziełami sztuki i świadkami czasów intensywnego życia artystycznego Liszta.

    • Amant, duchowny, mecenas

      Nie jest żadną niespodzianką, że wielki mistrz uchodził za ubóstwianego przez panie kobieciarza i utrzymywał namiętne stosunki z wykształconymi, inteligentnymi kobietami z europejskiej arystokracji.

      Ze związku z hrabiną Marie d’Agoult miał córkę Cosimę. Księżna Caroline Sayn-Wittgenstein chciała dla Liszta opuścić swojego męża – wpływowego księcia, aby związać się na stałe z muzykiem. I tylko weto z Watykanu udaremniło realizację małżeńskich planów słynnego kompozytora węgierskiego i księżnej.

      Liszt przeżywał jednak również głębokie kryzysy i okresy przygnębienia. Jako człowiek wiary odnajdywał spokój i schronienie w wierze chrześcijańskiej, która towarzyszyła mu od jego dziecięcych lat w Raiding. Gdy był już w podeszłym wieku, otrzymał niższe święcenia na świeckiego duchownego. W dalszym ciągu uczestniczył w muzycznym życiu jako mecenas, dawał lekcje, a jako prezydent węgierskiej Akademii Muzycznej spełniał wiele innych, prestiżowych zadań.

    Sala koncertowa Franza Liszta w Raiding
    media_content.tooltip.skipped

    Nowy etap po lisztomanii

    Lisztomania wygasła w 1848 roku – po dziewięciu latach aktywnego życia w podróży artysty. W wieku 36 lat Liszt był zmęczony i wyczerpany, zarówno sławą, jak i życiem w drodze. Zaczął się nowy okres twórczości po „lisztomanii”. Wielki kompozytor został dyrektorem orkiestry i dworskim kapelmistrzem w Weimarze. Jego spotkanie z Richardem Wagnerem doprowadziło do bliskiej przyjaźni obu mężczyzn – zwieńczonej małżeństwem Wagnera i córki Liszta – Cosimy.

    Artysta poświęca się „poematom symfonicznym”, a jego oddanie kościołowi znajduje wyraz w muzycznych kompozycjach. Liszt mieszkał na zmianę w Rzymie i w Weimarze, gdzie dawał lekcje wielu uczniom. Poza tym przebywał także w Budapeszcie, gdzie w 1875 roku został prezydentem nowej Akademii Muzycznej.

    Tragiczny w skutkach upadek ze schodów w jego domu w Weimarze spowodował długotrwałe problemy zdrowotne. Pragnąc pomóc swojej córce Cosimie, Liszt odwiedził ją w Bayreuth. Po śmierci swego męża – Richarda Wagnera objęła bowiem kierownictwo słynnego po dziś dzień festiwalu. Franciszek Liszt zmarł 31 lipca 1886 roku w wyniku powikłań po zapalenia płuc. Został pochowany na cmentarzu w Bayreuth.

    Centrum Liszta w Raiding
    media_content.tooltip.skipped

    Śladami Franciszka Liszta: Raiding i Dom Liszta

    Za czasów monarchii austro-węgierskiej, Burgenland należał do Królestwa Węgier – dopiero w 1921 roku dołączył do Austrii. Pierwsze 11 lat swojego życia Liszt spędził w Raiding, później rodzina przeniosła się do Wiednia. Raiding leży w malowniczym środkowym Burgenlandzie, regionie zwanym „Blaufränkischland”. Panoński krajobraz kulturowy w połączeniu z tradycyjnym życiem na wsi miał wpływ na Liszta przez całe jego życie, był też wielką inspiracją dla jego twórczości.

    W dolinie Raidingbachtal można nie tylko delektować się wybornymi winami blaufränkisch, rozległymi malowniczymi krajobrazami i czerwienią zachodów słońca, ale również zwiedzać sąsiednie miejscowości, na piechotę lub rowerem. Aby upamiętnić Franciszka Liszta dom, w którym artysta się urodził – wczesnobarokowy budynek, należący do włości książąt Esterházy – został przebudowany na Dom Liszta, gdzie znajduje się muzeum poświęcone życiu i twórczości kompozytora.


    Sala koncertowa Franza Liszta w Raiding
    media_content.tooltip.skipped

    Śladami Franciszka Liszta w Austrii: Centrum Liszta i Akademia Muzyczna w Budapeszcie

    Tuż obok Domu Liszta w roku 2006 powstało Centrum Liszta w Raiding, w którym mieści się filharmonia. Odbywa się w niej między innymi słynny Festiwal Liszta w Raiding, w ramach którego kilka razy do roku organizowane są cykle koncertów. W Raiding znajduje się też ścieżka tematyczna „Życie Liszta”, która prowadzi śladami artysty przez jego rodzinną miejscowość. Zwiedzającym rozrywki dostarczają utwory muzyczne, opowieści z życia kompozytora i cenne informacje o tym, jak wyglądała codzienność w jego czasach.

    W dodatku Akademia Muzyczna w Budapeszcie, założona pod wpływem nalegań Liszta, którą także jako pierwszy kierował, już w 1925 roku została nazwana jego imieniem. W uznaniu dla dzieł Liszta, w 1956 roku Wyższa Szkoła Muzyczna w Weimarze zorganizowała międzynarodowe konkursy fortepianowe i organowe. Muzea w Raiding, Weimarze, Budapeszcie i Bayreuth dokumentują życie i twórczość Liszta.

    Podobne artykuły

    •                         Gustav Klimt, Expectation, detail / MAK - Museum of Applied Arts
      media_content.tooltip.skipped

      Gustav Klimt - symbol wiedeńskiej secesji

      „Kto chce dowiedzieć się czegoś o mnie, powinien uważnie oglądać moje obrazy.” Gustav Klimt to jeden z najważniejszych austriackich malarzy.
      Poznaj twórczość Klimta
    •                         Die Wiener Philharmoniker
      media_content.tooltip.skipped

      Stara dobra klasyka

      Jeśli jakiś kraj przez cały świat postrzegany jest jako „kraj muzyki“, to musi być ku temu poważny powód. Tak naprawdę powodów jest wiele, a tło historyczne jest tylko jednym z nich.
      Austriacki krajobraz muzyczny
    media_content.tooltip.skipped