Szukaj
    • Liszt Festival Raiding

      Liszt Festival Raiding

      Günther Pint

    Franciszek Liszt – kosmopolita i wizjoner

    Życie Franciszka Liszta prowadzi go przez różne kraje Europy, których wpływy kulturalne znajdują odzwierciedlenie w jego dziełach.

    „Jeśli pozostaje się wiernym prawdziwemu duchowi muzyki, to najnowsza muzyka, wraz z jej wszystkimi wyrafinowanymi środkami instrumentalnymi, ma ten sam sens, co flet Tubalkaina, pierwszego flecisty, dudy pierwszego Chińczyka, jodłowanie alpejskiego górala, psalm mnicha, bębnienie i bambusowe instrumenty Murzynów, organy Cecylii, skrzypce Paganiniego, opera Mozarta i pieśń Hugo Wolfa: Jej zadaniem jest mianowicie przemówienie przed duszę do duszy w innym języku niż słowa, obrazy lub architektura, w języku dźwięków.” (Franciszek Liszt)

    Franciszek Liszt - biografia

    Otwartość na świat i kosmopolityczny sposób myślenia sprawiły, że Franciszek Liszt był „prawdziwym" Europejczykiem. Nic więc dziwnego, że Liszt jest dziś w różny sposób obecny w wielu krajach.

    Akademia Muzyczna w Budapeszcie, założona pod wpływem nalegań Liszta , którą także jako pierwszy kierował, już w 1925 roku została nazwana jego imieniem. W uznaniu dla dzieł Liszta, nazwana jego imieniem w 1956 roku Wyższa Szkoła Muzyczna w Weimarze organizuje międzynarodowe konkursy fortepianowe i organowe. Muzea w Raiding, Weimarze, Budapeszcie i Bayreuth dokumentują życie i twórczość Liszta.

    W 2006 roku w Raiding (region Burgenland), obok zabytkowego domu urodzin artysty wybudowano nowoczesną filharmonię. Doskonale rozwiązana pod względem akustycznym sala koncertowa jest od tego czasu miejscem, gdzie organizowane są światowej rangi koncerty muzyki klasycznej, wśród nich Festiwal Franciszka Liszta.

    LMB / Hanfstaengl

    200. rocznicę urodzin Franciszka Liszta Burgenland świętuje szeregiem różnego rodzaju imprez. Liczne koncerty, wystawy i kilka specjalnych projektów poświęconych jest gigantycznemu dziełu kompozytora i dyrygenta.

    Muzyczny wizjoner
    Franciszek Liszt jest uważany za twórcę całkowicie nowatorskiej muzyki fortepianowej i prekursorskiego stylu kompozycji. Jako pianista łamał wszelkie zasady i często podejmował jeden lub kilka motywów ze znanych oper, a następnie ubarwiał je własnymi pomysłami kompozytorskimi, czyniąc z nich olśniewające dzieła. Liszt jest poza tym uważany za pioniera poematu symfonicznego. Jest to nazwa utworu na orkiestrę, opisującego muzycznie pierwotnie niemuzyczne treści, takie jak dzieła literackie czy obrazy. Przykładami poematów symfonicznych Liszta jest Symfonia faustowska (Youbute) lub słynna Symfonia dantejska (Youtube), którą Johannes Brahms krytycznie podsumował jako „Antymuzykę”, której miejsce jest na „kupie gnoju".

    Liszt komponował także wiele dzieł inspirowanych przez religię. Do jego głównych dzieł religijnych należą między innymi Missa solemnis, Węgierska msza koronacyjna, Oratorium Christus i Msza ostrzyhomska, zaliczana najwybitniejszych dzieł muzyki kościelnej XIX wieku.

    Portret Franciszka Liszta

    Portret Franciszka Liszta

    Österreich Werbung / Gerhard Trumler


    Franciszek Liszt, Europejczyk

    Dorobek muzyczny Liszta obejmuje 123 utwory na fortepian, 77 pieśni, 25 utworów na orkiestrę, 65 religijnych28 świeckich utworów chóralnych, jak również liczne aranżacje, utwory organowe i inne. Liszt jest pionierem „poematu symfonicznego“, w którym muzyka staje się medium narratorskim i opisuje momenty sceniczne.

    Franciszek Liszt urodził 22 października 1811 r. w Raiding w Burgenlandzie, stanowiącym wówczas węgierską część Cesarstwa Austriackiego. Już od dzieciństwia brał lekcje fortepianu u swojego ojca, ambitnego i surowego nauczyciela muzyki. Przez Wiedeń, gdzie Franciszka uczył między innymi Antonio Salieri, rodzina dociera do Paryża. Co prawda cudownego dziecka nie przyjęto do paryskiego konserwatorium ze względu na jego narodowość, w zamian za to jednak jego ojciec jeszcze bardziej zintensyfikował muzyczną edukację syna.

    Pobyt w Paryżu

    Liszt, zainteresowany nurtami intelektualnymi swoich czasów, nawiązuje w Paryżu kontakty z wieloma ówczesnymi artystami. Jednakże znajomość ze sławami muzycznymi, takimi jak Fryderyk Chopin, Hector Berlioz i Feliks Mendelssohn Bartholdy, wskazały mu jego własne muzyczne granice. Konfrontacja ta jednak tylko bardziej go mobilizuje. W liście do swojego ucznia i przyjaciela Pierre’a Wolffa pisze w maju 1832: Od 14 dni duch mój i palce moje pracują jak dwaj szaleńcy [sic.] - Homer, Biblia, Platon, Locke, Byron, Hugo […], Beethoven, Bach, Hummel, Mozart, Weber wszyscy oni mnie otaczają. Studiuję ich, rozważam, pochłaniam z zapałem, oprócz tego ćwiczę 4 do 5 godzin […]. Ach! Jeśli nie oszaleję, gdy się spotkamy odnajdziesz artystę!

    Podróże po Europie

    Kolejne lata wypełniają niestrudzone podróże, liczne kompozycje i występy w całej Europie. Żeni się ze starszą o sześć lat Marie d'Agoult i ma z nią troje dzieci. Po pobytach w Szwajcarii i Włoszech nastąpiły liczne przystanki w całej Europie. Pod względem artystycznym Liszt jest w tym czasie konfrontowany zarówno z głosami krytyki, jak i z ogromnymi sukcesami. W latach 1841/42 w Berlinie jest pianistą tak uwielbianym, a szczególnie adorowanym przez damy, że Heinrich Heine na tę okazję wymyśla pojęcie "lisztomaniakalny".

    W końcu 1843 roku Liszt i Marie d'Agoult rozchodzą się, bo Marie nie chce już usprawiedliwić ciągłych skoków w bok Liszta. Gwałtowny spór o prawo do opieki nad ich wspólnymi dziećmi wygrywa Franciszek Liszt, potem jednak zostawia dzieci u swojej matki w Paryżu.

    Okres weimarski

    W latach 1843 do 1861 Franciszek Liszt jest kapelmistrzem w Weimarze i zaprzyjaźnia się w tym czasie z Richardem Wagnerem, który później, wbrew woli Liszta, żeni się z jego córką Cosimą. Prywatnie wiąże się w tamtym czasie z pełną temperamentu księżną Karoliną Sayn-Wittgenstein, w której znajduje równą sobie partnerkę do dyskusji, a jednocześnie mecenasa swojej sztuki. Lata spędzone w Weimarze są pod względem artystycznym najbardziej produktywnym okresem w życiu Liszta. Powstaje wiele z jego utworów na fortepian, dwanaście poematów symfonicznych, dzieła świeckie (pieśni, melodramaty, chóry męskie) i muzyka religijna. Mimo to jego renoma jako kompozytora pozostaje niewielka. Podobnie wiedzie mu się w pracy dyrygenta, która spotyka się zarówno z akceptacją, jak i ostrą dezaprobatą. 36 razy dyryguje opery Richarda Wagnera, do tego dzieła Berlioza, Mendelssohna i Schumanna.

    Przeprowadzka do Rzymu

    Po prawie 20 latach w Weimarze Franciszek Liszt przenosi się do Rzymu – właściwie po to, aby ożenić się tam ze swoją towarzyszką życia Karoliną Sayn-Wittgenstein. Jednakże dzień przed ślubem Karolina cofa swoją zgodę pod naciskiem rodziny, która jest przeciwna ich małżeństwu. Niepowodzenie to wywiera niekorzystny wpływ na ich związek i ostatecznie prowadzi do rozstania.

    Po tym wydarzeniu Liszt poświęca się intensywnie kompozycjom religijnym i dziełom muzyki kościelnej. Papież Pius IX udziela mu ostatecznie niższych święceń kapłańskich i godności księdza, dzięki czemu spełnia się ostatecznie Liszta marzenie młodości, aby należeć do stanu kapłańskiego. W późnych latach życia także jego dorobek kompozytorski, szczególnie utwory na orkiestrę oraz dzieła religijne, znajduje nareszcie uznanie. W 1886 roku wyjeżdża już ciężko chory do Weimaru, aby uczestniczyć w Festiwalu w Bayreuth, odbywającym się pod kierunkiem jego córki Cosimy. Klika dni po przybyciu, 31 lipca, umiera i zostaje pochowany na cmentarzu miejskim w Bayreuth.

    Centrum Liszta w Raiding

    Od kiedy w 2006 roku w Raiding powstało Centrum Liszta i miasto co roku czci swego wielkiego syna własnym cyklem koncertów, ta mała, idylliczna miejscowość przyciąga wielkiego formatu artystów i melomanów z całego świata.

    Centrum Liszta to nowoczesna filharmonia, wybudowana tuż obok zabytkowego domu urodzin artysty. Podobnie jak wiejskie domy w okolicy ma ona okna tylko na parterze – są one jednak naprawdę wielkie, a z foyer odkrywają widok na dom urodzin Liszta. W wnętrzu tego dwupiętrowego budynku dominują białe ściany i drewniana podłoga.
    Sala koncertowa jest równie skromnie zaprojektowana, a mieści około 600 osób – a więc prawie wszystkich dorosłych mieszkańców Raiding – i posiada doskonałą akustykę. Odbywający sie tutaj co roku Festiwal Liszta umożliwia przybyłym kontemplowanie muzyki Franciszka Liszta w wykonaniu najlepszych wykonawców świata, w miejscu narodzin wielkiego muzyka.

    Dom Liszta w Raiding

    Dom Liszta w Raiding

    Günter Pint

    Pokryty gontem dom urodzin Liszta, w którym od 1951 roku działa muzeum, został również urządzony na nowo. Zwiedzający mogą zapoznać się z życiem i twórczością tego kosmopolitycznego kompozytora. Obok wielu fotografii, nut i maski pośmiertnej Liszta z Bayreuth można tutaj podziwiać między innymi takie rarytasy jak fortepian Erarda, na którym grał sam Liszt. Za pole narratorskiej inspiracji, jakie powstało pomiędzy Centrum Liszta a jego domem urodzin, architekci Centrum zostali wyróżnieni nagrodą architektoniczną Burgenlandu.

    Liszt Festival Raiding

    Liszt Festival Raiding

    Günther Pint

    Podobne artykuły

    • Wiener Staatsoper

      Wiener Staatsoper

      Österreich Werbung / Julius Silver
      Staatsoper Wien

      Poznaj kulturę online

      Gdy wyostrzymy słuch oraz otworzymy oczy i serce, prawdziwą kulturę poczujemy nawet przez ekrany naszych komputerów i smartfonów.

      Kultura na wyciągnięcie ręki
    • Budynek Secesji w Wiedniu

      Budynek Secesji w Wiedniu

      Österreich Werbung / Hans Wiesenhofer

      Muzea i zbiory sztuki w Wiedniu

      W stolicy Austrii znajduje się ponad 100 muzeów i kolekcji sztuki, od tych cieszących się światową sławą, po małe, ekscentryczne i zabawne.

      Poznaj wiedeńskie muzea